WWW.DISSERS.RU

БЕСПЛАТНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА

   Добро пожаловать!

Pages:     | 1 |   ...   | 24 | 25 || 27 | 28 |   ...   | 155 |

Как показало время, сторонники поиска адекватного эмпирического критерия разграничения науки и метафизики так и не пришли к взаимоприемлемому решению. Более того, возникшее в 60-х годах историческое направление исследования науки поставило не только под сомнение целесообразность поиска эмпирического критерия разграничения, но и в лице отдельных представителей (П. Фейерабенд) вообще отказывалось от придания науки особого эпистемологического статуса. Это стало основанием для отказа многих философов науки от теоретических положений эпистемологического рационализма.

Вследствие этого возникает вопрос. Действительно ли наука утратила сегодня свой эпистемологический статус Какие аргументы звучат в поддержку такой позиции К концу 20 века в философии и социологии науки сформировалось течение, получившее название эпистемологический релятивизм. В контексте проблемы эпистемологического статуса науки в релятивистской концепции можно выделить два направления: «умеренный» эпистемологический релятивизм и «радикальный» эпистемологический релятивизм.

Сторонники «умеренного» релятивизма (Т. Кун, Л. Лаудан, К. Хюбнер и др.) критически относились к существованию универсальных («внеисторических») критериев разграничения научного и ненаучного знания. Их точка зрения состояла в том, что критерии демаркации носят конкретно-исторический характер и трансформируются вместе со сменой парадигм (Т. Кун), исследовательских традиций (Л. Лаудан), системных ансамблей (К. Хюбнер) и т.д. «Умеренные» релятивисты убедительно показали, что теоретическая деятельность ученого отнюдь не детерминирована неким набором универсальных методологических норм, а скорее обусловлена исторически изменяющимися критериями: увеличивающимся правдоподобием, прагматической плодотворностью и др. Одним словом, наука признавалась исторически меняющимся феноменом, однако из этого не следовало отрицания наличия у нее эпистемологического статуса.

Иного взгляда придерживались сторонники «радикального» эпистемологического релятивизма (П. Фейерабенд, Р. Рорти, и др.). П. Фейерабенд в своей работе «Наука в свободном обществе» писал: «мысль о том, что наука может и должна развиваться согласно фиксированным и универсальным правилам является нереальной и вредной» [3, с. 211]. Это утверждение вытекает из общего тезиса пропагандируемого этим американским философом, а именно: наука есть одна из форм идеологии. Научное познание детерминируется широким контекстом идеологических традиций. Как следствие, статус науки определяется не столько ее когнитивным содержанием, но, прежде всего, рядом идеологических факторов: экономической привлекательностью, политической целесообразностью и т.д. Очевидно, П. Фейерабенд, выступая под маской созданного им образа эпистемологического анархиста, открыто выступает против признания за наукой особого эпистемологического статуса.

Другой сторонник «радикального» эпистемологического релятивизма Р. Рорти, провозглашая лозунг «смерть эпистемологии», полагал: «Мы не можем считать истину целью познания. Задача познания – достигать согласия между людьми относительно того, что им следует делать» [4]. Наука, согласно Р. Рорти, должна перестать отождествлять себя с единственным, рациональным методом, обеспечивающим истинное знание. «Привычка полагаться больше на убеждения, чем на силу, на уважение к мнению коллег, на любознательность и страстное стремление к получению новых данных является единственным достоинством ученых. Не существует никаких других интеллектуальных преимуществ, типа обладание «рациональностью» сверх и помимо этих моральных качеств» [4]. По мнению Р. Рорти, эпистемологический статус науки – иллюзия, придуманная группой философов.

Таким образом, было показано, что поиск решения проблемы эпистемологического статуса науки осуществляется в рамках трех концептуальных подходов: эпистемологический рационализм, «умеренный» эпистемологический релятивизм и «радикальный» эпистемологический релятивизм. Исходя из этого плюрализма концептуальных позиций, становится очевидным, что проблема эпистемологического статуса науки продолжает оставаться одной из наиболее дискуссионных в современной философии и социологии науки.

Литература 1. Баженов, Л.Б. Обладает ли наука особым эпистемологическим статусом / Ценностные аспекты развития науки. – М., 1990.

2. Поппер, К. Логика и рост научного знания. Избранные работы / Под ред. Садовского В. H. – М.:

Прогресс, 1983.

3. Фейерабенд П. Наука в свободном обществе. Избранные труды по методологии науки. Пер. с анг. / Перевод А.Н. Тимофеева. – М., 1986.

4. Rorty, R. Relativism: finding and making // Debating the State of Philosophy: Habermas, Rorty and Kolakowski / Ed. Jozef Niznik and John T. Sanders. – Westport, 1996. – Р. 31–47.

ФІЛАСОФСКАЕ ТЛУМАЧЭННЕ МАТЭМАТЫКІ М.В. Анцыповіч У гісторыі навукі для матэматыкі заўсды адводзілася асобнае месца: пачынаючы з антычнасці, з й звязваўся ідэал навуковай ісціны, матэматычныя паняцці з’яўляліся жорсткай асновай для развіцця другіх навук: матэматычныя веды трактаваліся, як чыстая дзейнасць здумлення, як строгае вывядзенне заключэнняў з аксім.

Сучасная сітуацыя ў духоўнай культуры ў адносінах да матэматычных ведаў характарызуецца распадам адзінага поля тэарэтызавання на тры самастойныя, хоць і шчыльна звязаныя паміж сабою вобласці: уласна матэматыка, філасофія матэматыкі і ўласна філасофія. Пачынаючы з сафістаў, філасофія старажытнай Грэцыі практыкавала даследаваць не непасрэдна прыродныя аб'екты, а толькі нейкія ўяўленні аб іх, як аб суб'ектыўна ўспрымаемай рэальнасці, кшталту: лік, лінія, трохкутнік, фігура, форма. Платон у працяг традыцыям Сакрата, адасабляе інтэлектуальныя веды (здумленне і розум) ад пачуццвага ўспрыняцця (вера і ўпадабленне) і сцвярджае, што пазнанне сць прыпамінанне раней ўспрынятага. Праўдзівымі Платон лічыць тыя веды, якія душа атрымала яшчэ да пачуццвага вопыту, суглядаючы сутнасці дадзеныя задоўга да засялення іх у цела чалавека. Адным чынам, душа ўтрымлівае веды ў самой сабе, важна разбудзіць іх, растрывожыць пытаннямі, змусіць чалавека ўзгадаць раней ўспрынятае. Платон ілюструе гэтае палажэнне наступным:

неадукаваны хлопчык, дзякуючы наводным пытанням правільна развязвае складаныя матэматычныя прыклады, ў выніку чаго «той, хто не ведае, можа ўс-ж мець праўдзівыя ўяўленні адносна таго, чаго н не ведае… І калі праўда адносна ўсіх рэчаў, пакліканых да быцця, заўсды існавала ў душы, тады душа нясмяротнаю з'яўляецца. З гэтае прычыны… і імкніся прыпомніць тое, чаго ты не ведаеш, або барджэй не памятаеш» [1, с. 132].

Матэматыка не ўзаемадзейнічае з прыродазнаўствам, паколькi, маючы свае памылкі і змяненні, яна мае сваю ўласную ўнутраную гісторыю і ніколі не абвяргаецца адкрыццямі з прыродазнаўчых навук. Для рэалізацыі свайго патэнцыяла матэматыка мае патрэбу ў філасофіі. Матэматыка і філасофія з'яўляюцца паняційнымі і моўнымі спосабамі здумлення.

Калі філасофія жыве ў стыхіі натуральнай мовы, то матэматыка для сваіх мэтаў стварае спецыяльную, штучную мову. Імкненню філасофіі да абгрунтавання сваіх ідэй адпавядае выкарыстанне ў матэматыцы доказнасці як найважнейшай і неабходнай працэдуры праверкі ісцінасці выказванняў. Матэматычныя веды – сімвалы, якія напоўнены зместам, а доказнасць – перакананасць самога сябе ці другога матэматыка, ці ўвогуле суб'екта, ў ісцінасці матэматычнай тэарэмы. Матэматыка, ў сілу адсутнасці жорсткай прывязкі да якіх-небудзь фіксаваных фрагментаў сапраўднасці, вывучае абстрактныя структуры і ўтрымлівае ў сабе вялікія пазнавальныя магчымасці. Яна ўваходзіць ў сусветную культуру сваім этычным аспектам, яна не дапускае хлусні. Матэматыка патрабуе каб сцвярджэнні не проста агалошваліся, але і даказваліся. Яна вучыць задаваць пытанні і не баяцца незразумелых адказаў і выяўленых парадоксаў.

Прыцягальнасць матэматыкі для філасофіі звязана ў першую чаргу з дзівоснай ўстойлівасцю матэматычных вынікаў. Задача філасофіі – канкрэтызаваць матэматычныя сімвалы, напоўніць іх жыццвым зместам. Філасофія матэматыкі прадугледжвае разгляд праблем, якія адносяцца да матэматыкі, але якія выходзяць за яе рамкі і якія патрабуюць светапоглядна-метадалагічных установак. Матэматыка філасофіі разглядае філасофскія пытанні, якія маглі б развязвацца сродкамі матэматыкі і «выходзіць» за межы філасофіі.

Гістарычна афармлялася пытанне, а ўвогулле, ці здольна матэматыка рэальна штонебудзь тлумачыць ў тым сэнсе, ў якім тлумачаць навуковыя тэорыі прыроду Традыцыйна склаліся два сэнсы тлумачэнняў прыроды, якія часта супярэчаць адзін другому. Тлумачэнні ў адным сэнсе, як правіла, выкарыстоўваюць рэчы, якія мы не разумеем для тлумачэнняў рэчаў, якія мы разумеем. Напрыклад, квантавая механіка тлумачыць цврдасць вырабаў з дрэва; г.зн., незвычайнае тлумачыць штосці звычайнае. Тлумачэнне ў другім сэнсе дапускае выкарыстанне зразумелых рэчаў, каб пратлумачыць тое, што мы не разумеем. І ў гэтым пытанні прысутнічае ўстойлівая двухсэнсоўнасць, так як ў адным сэнсе «тлумачыць» азначае стварэнне ці існаванне пэўнай тэорыі, якая пратлумачвае нейкую прыродную з'яву. У другім сэнсе «тлумачыць» азначае ўмельства выкладаць і рабіць ідэю зразумелай для іншага [2, с. 29].

З таго факту, што матэматыка выкарыстоўваецца і ў навуцы, і ў практычным жыцці не вынікае, што яна здольна што-небудзь пратлумачыць ў гэтых ці іншых сферах.

Матэматычныя сюжэты ўзмацняюць адрозненне міфалагічнага малюнка свету ад рэальнага, напрыклад, ужо тым, што ў матэматыцы ўсе паняцці азначаюцца толькі праз другія паняцці, і, як вынік, заўсды адсутнічаюць «стартавыя» паняцці. Напрыклад, на шалі вагаў пакладзены яблыкі: тры на адны і пяць на другія, пры гэтым усе яблыкі аднолькавыя. Шалі з пяццю яблыкамі апусціліся ўніз не з той нагоды, што лік пяць большы чым лік тры, а толькі таму, што яны ўтрымліваюць больш цяжкі груз. Значыць за дадзеную з'яву адказваюць не лікі, а выключна маса, хоць пры гэтым лікі і забяспечваюць сродкі назірання за аб'ектамі, якія надзелены масай. Такiм чынам формула «матэматыка для матэматыкі» як і «мастацтва для мастацтва» гэта толькі агульны метад, які дае для кожнай з складаючых яе адзінкавых задач рашэнне гэтай задачы.

Матэматыка ніколі не дае адказу на пытанне, як існуе што-небудзь ў рэальным свеце, – яна толькі дапамагае стварыць адзін з варыянтаў зразумення, як яно можа быць, ці можа яно ўвогулле існаваць. Пад гэтае палажэнне падпадае і зразуменне бясконцага шэрагу, бо н таксама з'яўляецца не аб'ектыўным утварэннем, а толькі функцыя галавы таго чалавека, які ў дадзеным выпадку гаворыць ці думае аб бясконцым, напрыклад, аб шэрагу лікаў. У бясконцым шэрагу заўсды існуюць часткі, элементы, якія да пэўнага часу не маюць сваіх імнаў, пакуль чалавек не «прысвойвае» ім іх; таксама не маюць імнаў кропкі прамой, геаметрычныя фігуры і г.д. Значыць, пад імем можа быць любое выражэнне, якое мае функцыю ўласнага імя, і якое можа абазначаць які-небудзь аб'ект, і пры тым, нават і той, які можа і не існаваць.

Бясконцае не існуе ў паняційным аспекце, а трактаваць яго як аб канцовым, але вельмі вялікім і працяглым, з'яўляецца спрошчаным уяўленнем. А ці бывае ўвогулле бясконцая колькасць прадметаў, лікаў, падзеяў, ці бывае яна ў фізічнай рэальнасці – гэтага ніхто не ведае. Яшчэ Зянон Элейскі, калi абгрунтоўваў вучэнне Парменіда аб адзіным, адхiляў магчымасць уяўляць прыроднае быцц, множнасць прадметаў і іх руху. Ён пераконваў, што прызнанне множнасці прыводзіць да супярэчнасцей, паколькi любы прадмет сць адначасова і абмежаваны і бязмежны: калі прызнаць што існуе неабмежаваная колькасць прадметаў, то значыць іх сць столькі колькі сць, не болей і не меней. А калі так, то іх колькасць – абмежаваная.

Матэматычная рэпрэзентацыя нематэматычнай вобласці мае месца тады, калі існуе гамамарфізм паміж сістэмай адносін Р і матэматычнай сістэмай М. Сістэма Р складаецца з вобласці Д і адносін R1, R2,…, якія вызначаюцца на гэтай вобласці; аналагічна М складаецца з вобласці Д і адносін R1, R2,…, якія зададзены ў гэтай вобласці. Гамамарфізм – гэта адлюстроўванне Д у Д, у якім правільна зберагаецца структура [2, с. 21].

Існуюць такія паняцці, напрыклад, як spin у квантавай механіцы, якія могуць быць зразуметымі толькі ў тэрмінах матэматычнай мадэлі, але іх немагчыма зразумець праз метафары ці аналогіі з фізічнымі аб'ектамі, якія для нас з'яўляюцца вядомымі. Толькі матэматыка здолела зрабіць адзінкавае тлумачэнне spin-a, накшталт ў тым сэнсе, што яна дае нам хоць якое-небудзь зразуменне аб ім. Узнікае пытанне: ў чым разуменне spin-a. Адказ адначасова і просты і абескуражваючы. Справа ў тым, што матэматычная рэпрэзентацыя не з'яўляецца сінонімам «матэматычнага апісання». Для spin-a электрона, як велічыні моманта імпульса, якая звязана з субатамнай часцінкай ці ядром, не існуе рэальнай механічнай мадэлі.

І гэта адбываецца ў сілу таго, што электрон ні ў якім разе нельга ўявіць нейкім сапраўды рэальным аб'ектам, які варочаецца. Ніколі не існуе сістэмы адліку каардынат, у якой адсутнічала б вярчэнне электрона. І наадварот, зусiм iншае мае быць, калi чалавек знаходзіцца на арэлях і варочаецца з нейкай хуткасцю адносна зямлі, бо н адначасова знаходзіцца ў стане спакою адносна арэляў, якія разглядаюцца як сістэма адліку. Для электрона не існуе такой сістэмы адліку. У любой сістэме, якой бы яна нi была б, электрон зберагае сва вярчэнне, г.зн spin. Пагэтаму spin з'яўляецца «унутраным», і ў адрозненне ад другіх уласцівасцей аб ім гавораць як аб сапраўднай квантава-механічнай уласцівасці. Магчымасць эвалюцыі матэматычных канструктаў ў фізічныя, у адпаведнасці з прынцыпам назіраемасці, падмацоўваецца і прыкладам г.зв. віртуальных часцінак. Гэтыя часцінкі, якія здзяйсняюць ўзаемадзеянне паміж элементарнымі ўтварэннямі, таксама «прынцыпова неназіраемы», паколькi яны «схаваныя» ўнутры суаднясення неакрэсленасцей. Але на аснове ўскосных дадзеных мы ўс больш пераконваемся, што гэты канструкт фізічны, г.зн. мае анталагічны сэнс.

Ад зараджэння геаметрыі прайшлі тысячагоддзі, пакуль людзі ўсвядомілі, што яны не могуць непасрэдна ўспрымаць кропкі, прамыя лініі, адрэзкі, плоскасці, вуглы, шары ды іншыя геаметрычныя аб'екты. Прамая ва ўяўленні – бясконцая, а ўсе прыклады прамых, якія мы выкарыстоўваем у практычным жыцці, накшталт, накрэсленая лінія на пяску, нацягнутая паміж прадметамі нітка – ўс гэта дэманструе нам толькі абмежаваныя ўчасткі прамых ліній, г.зн. ўс тое, што геаметрычна называецца адрэзкамі. У дакладным геаметрычным сэнсе адрэзкі таксама не існуюць.

Pages:     | 1 |   ...   | 24 | 25 || 27 | 28 |   ...   | 155 |



© 2011 www.dissers.ru - «Бесплатная электронная библиотека»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.