WWW.DISSERS.RU

БЕСПЛАТНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА

   Добро пожаловать!

Pages:     | 1 |   ...   | 153 | 154 ||

Метакамунікатыўнасць твораў прачытваецца на ўзроўні падтэксту праз вылучэнне аспектаў сэнсавай дамінанты, ідэйна-сутнаснай канстантнасці і сэнсавыяўленчай дынамікі.

Казкі Георгія Марчука – своеасаблівая і яскравая старонка ў беларускай дзіцячай літаратуры. Героямі яго казак становяцца добра вядомыя персанажы беларускага фальклору:

Несцерка (прыгоды гэтага героя склалі цэлы цыкл казак), Певень, Кот, Мядзьведзь, Хлеўнік, Русалка. Некаторыя з іх надзяляюцца новымі рысамі (Кот, напрыклад, у супрацьлегласць традыцыйным уяўленням паказаны як гультай, абібок і інтрыгант («Кот і Певень»).

Большасць твораў пабудавана на сучасным матэрыяле, у аснову кладуцца гісторыі з жыцця насельнікаў мястэчка і вскі, асноўнымі героямі становяцца птушкі, хатнія жывлы, якія дзейнічаюць побач з людзьмі («Зімовая песня жаўрука», «Качка Гапа», «Кошачка Дымка» і іншыя).

Характэрнай адзнакай казак Георгія Марчука становіцца спецыфічны сінтэз традыцыйнай паэтыкі, своеасаблівай рэпрэзентацыі фальклору і сучаснага светабачання беларусаў. Найбольш яскравы прыклад такога злучэння, на нашу думку, мы можам прасачыць у казках «Чужое багацце» і «Каваль Сілуян і злы дух», дзе пісьменнік «упершыню яскрава арыентуецца на скарбы нацыянальнай фантастыкі, міфалогіі і дэманалогіі, якія, як добра вядома, належаць да самых распрацаваных у еўрапейскім фальклоры» [4, с. 71].

Сістэма казачна-фантасмагарычных вобразаў знаходзяцца ў біпалярнай пазіцыі, узмацняе кантрастнае успрыманне рэчаіснасці.

Такім чынам, міфалагічнае і мастацкае мысленне шмат у якіх момантах блізкае.

Літаратура суадносіцца з міфам амаль ва ўсіх вызначальных характарыстыках і найбольш значных параметрах. Падабенства выяўляецца на ўзроўні вобразаў (ідэалізацыя героя; пэўнае стаўленне пісьменніка да аб’екта адлюстравання, абумоўленае архетыпамі; ярка выражаннае размежаванне на станоўчых і адмоўных персанажаў) і сюжэту (выкарыстоўваюцца агульныя законы мадэлявання рэальнасці). Большасць тропаў паходзіць ад міфалагем, у літаратурных творах выкарыстоўваюцца розныя міфалагічныя элементы (адухаўленне сіл прыроды, кліматычных з’яў, камянў, раслін – анімізм сустракаецца ў кожнай казцы Г. Марчука;

рэінкарнацыя – казка-легенда «Ясельда», сімволіка колеру).

Літаратура 1. Беларуская міфалогія: Энцыклапедычны слоўнік / С. Санько, Т. Валодзіна, У. Васілевіч і інш. – Мінск, 2004.

2. Марчук, Г. Казкі, п’есы, навелы: для сярэд. і стар. шк. узросту / склад. З.І. Падліпская. – Мінск, 2009.

3. Шамякіна, Т.І. Міфалогія і беларуская літаратура: нарысы і эсэ / паслясл. І. Чароты. – Мінск, 2008.

4. Штэйнер, І.Ф. Сусвет, убачаны здалк: Творчасць Георгія Марчука. – Гомель, 2003.

МАСТАЦКА-ФІЛАСОФСКАЕ АСЭНСАВАННЕ ЧЭСЛАВАМ МІЛАШАМ ПРАЦЭСАЎ РЭПАТРЫЯЦЫІ Ў ХХ СТАГОДДЗІ Н.Л. Бахановіч Гісторыю Польшчы ў XX ст. называюць гісторыяй пераходаў з няволі ў няволю: на працягу гэтага часу дзяржава мела самастойнасць у агульнай колькасці толькі каля трыццаці гадоў. Такія абставіны садзейнічалі міграцыйным працэсам, асабліва ў асяроддзі інтэлігенцыі – навуковай і творчай. Ахвярай рэпатрыяцыі давялося стаць і Чэславу Мілашу (1911–2004), творчасць якога адлюстравала змяненні дзяржаўных межаў, прычым не толькі ў XX ст. Зацікаўленні паэта і пісьменніка палягаюць значна глыбей – у гісторыі Вялікага княства Літоўскага.

Ч. Мілаш належыць, паводле А. Раманоўскага, да ліку тых літаратараў, што нарадзіліся на землях былога Вялікага княства Літоўскага і сталі «апошнімі дэпазітамі першай Рэчы Паспалітай» [1, с. 17]. Сапраўды, пісьменнік усведамляе сябе як прадстаўнік пакалення gente Lithuani, natione Poloni [1, с. 16] і неаднаразова падкрэслівае ўласнае літоўска-беларускае паходжанне. З задавальненнем апавядае пра нараджэнне ў Шатэйнях на Ковеншчыне, таксама як і пра сувязь з Беларуссю – па лініі дзязькі О. Мілаша, які паходзіць з Магілўшчыны. Ч. Мілашу давялося рана перажыць раставанне са сваімі «каранямі»: з пачаткам Першай сусветнай вайны яго сям’я вымушана была пачаць вандроўку па свеце.

Да асэнсавання эміграцыі як вызначальнага жыццвага моманту паэт звярнуўся праз шмат гадоў у вершы «Трывога-сон (1918)» («Trwoga-sen» (1918)) (1985). Польскаму даследчыку С. Ульяшу гэты твор ўяўляецца сапраўднай «метафарай нацыянальнага лсу» [2, с. 169]. Між іншым, Нобелеўская прэмія прысуджана Ч. Мілашу за бясстрашнае яснабачанне ў паказе неабароненасці чалавека ў свеце, які раздзіраецца канфліктамі. У вершы ўвасоблена іманентнае адчуванне трывогі:

Orsza za stacja. W Orszy pocig moe sta i dob.

Wic moe to w Orszy zgubiem si, szecioletni, I pocig repatriantow rusza, zostawiajc mnie Na zawsze. Jakbym poj, e bd kim innym, Poet innego jzyka, z innym losem.

Jakbym zgadywa swj koniec u brzegw Koymny, Tam, gdzie dno moa jest biae od ludzkich czaszek.

I wielka trwoga wtedy mnie nawiedziа, Ta, ktra miaa by matk wszystkich moich trwog [3, с. 148] Ворша – страшная станцыя. Тут цягнік прастаяць можа содні.

То, можа, я ў Воршы згубіўся, шасьцігадовы, – цягнік рэпатрыянтаў рушыў, пакінуўшы мяне Назаўсды. Так, быццам я зразумеў, што буду Кімсьці іншым, паэтам іншае мовы й іншага лсу.

Быццам пабачыў свой скон на берагох Калымы, Там, дзе марское дно ўс белае ад людзскіх чарапоў.

– мяне скаланула ад вялікай трывогі, Што стала маці ўсім маім прышлым трывогам (пераклад А. Хадановіча) [3, с. 149] Раставанне з «малой радзімай», патлумачанае праз вобраз імперыі, межы якой распаўзаюцца ўс далей на захад, паўплывала на светапогляд паэта. Знакавасць пераезду ў яго жыцці асацыюецца з выпадзеннем малога А. Міцкевіча на вулічны брук – наданню літаратуразнаўцамі гэтаму факту сімволікі прадвызначанасці пілігрымства. А. Брусевіч абгрунтоўвае прыналежнасць гэтых прадстаўнікоў памежжа не аднаму ці некалькім канкрэтным народам, але «Еўропе – духоўнай бацькаўшчыне абодвух паэтаў» [4, с. 77].

Старонкі рэальнага жыццвага туляння А. Міцкевіча і Ч. Мілаша (высылка, эміграцыя) справакавалі з’яўленне ў іх творчасці матыву псіхалагічнага качэўніцтва.

У творчым станаўленні Ч. Мілаша вялікую ролю адыграла Вільня, дзе н правў гады навучання ва ўніверсітэце: гэтаму акрэсу адпавядаюць зборнік «Паэма пра застылы час» («Poemat o czasie zastygym») (1933), кніга «Тры зімы» («Tszy zimy») (1936). З заканчэннем універсітэта пісьменнік падарожнічаў і працаваў за мяжой, а ў 1951 г. папоўніў кола эмігрантаў, жывучы спачатку ў Францыі, затым у ЗША.Так, яму давялося пакінуць не толькі былую польскую правінцыю, але і саму Польшчу. Тэма рэпатрыяцыі прысутнічае і ў эміграцыйным зборніку паэта «Дзе ўзыходзіць сонца і калі заходзіць» («Gdzie wschodzi soce i kiedy zapada») (1974). У ім на фоне каліфарнійскіх рэалій асэнсоўваюцца віленскія краявіды, што выклікае асацыяцыі з нізкай «Крымскіх санетаў» А. Міцкевіча.

Спробай вяртання Ч. Мілаша да вытокаў падчас знаходжання ў Францыі быў раман «Даліна Іссы» («Dolina Issy») (1955). Загалоўкам твор абавязаны крыптаніму прытока Нмана пад назвай Нявяжа, якая стала месцам дзеяння ў рамане, напоўненым апісаннямі этнічных беларускіх тэрыторый. На старонках твора пануе адчуванне трагізму, абумоўленага настальгічным вяртаннем да краіны маленства, якое афарбавана падзеямі Першай сусветнай вайны, што і запачаткала ў XX ст. вандроўніцтва польскага народа. Перасяленне ў рамане перажывае галоўны герой, які разам з маці пакідае краіну маленства Літву і накіроўваецца ў чужую для яго Польшчу.

Данінай краіне продкаў стаў таксама зборнік эсэістыкі Ч. Мілаша «Пошук радзімы» («Szukanie ojczyzny») (1992), дзе змешчаны рознага кшталту матэрыялы, прысвечаныя мясцінам (Нявяжа, Вільня і інш.) і постацям (М. Радзевіч, О. Мілаш і інш.). Літвы. Калі для А. Міцкевіча "малой радзімай" выступае Рэч Паспалітая, для Ч. Мілаша – гэта Вялікае княства Літоўскае, якія абедзве ў XX ст. як дзяржавы не мелі перспектыў адрадзіцца на палітычнай карце Еўропы. Ураджэнец Вялікага княста Літоўскага, аўтар адчувае адказнасць за стасункі паміж сучаснымі Беларуссю, Расіяй, Украінай і Польшчай, але разам з тым мае і асабістыя інтарэсы: «I wypada przyzna si: nie tylko troska o przyszo powodowaa moim piorem. Nie, to co tutaj podaj, to moja podr do domu. A ten dom gdzie jest» («І выпадае прызнацца: не толькі клопат пра будучыню кіраваў маім пяром. Не, тое, што тут падаю, гэта ма падарожжа да дому. А гэты дом дзе» Падрадкоўнік мой. – Н.Б.) [5, с. 6]. Пошук дома ўяўляецца яму спробай аддаць даніну мінуламу, якое выконвае ролю наймацнейшага творчага імпульсу, выступае вытокам яго самога: «Najlepszym sposobem obrony jest nigdy nie oglda si za siebie. A jednak nie mozna nie oglda i za siebie, bo tam, w kraju twoich przodkw, twego jzyka, twojej rodziny, zosta skarb cenniejszy ni wszelkie bogactwa mierzone pienidzem, a s nim barwy, ksztaty, intonacje, szczegy architektury, wszystko, co urabia nas w dziecistwie» («Найлепшым спосабам абароны сць ніколі не азірацца назад. Аднак нельга не азірацца назад, бо там, у краі тваіх продкаў, твай мовы, твай сям'і, застаўся скарб каштоўнейшы, чым усялякія багацці, мераныя грашыма, гэта колеры, формы, інтанацыі, дэталі архітэктуры, ус, што кшталтуе нас у дзяцінстве» Падрадкоўнік мой – Н.Б.) [5, с. 203].

Аднак тэма рэпатрыяцыі ў творчасці Ч. Мілаша выходзіць за межы асобных твораў ці нават зборнікаў. Будучы качэўнікам, як у прасторавым, так і ў псіхалагічным вымярэннях, н пастаянна вяртаецца да беларуска-літоўскіх зямель. Пра гэта сведчыць надзвычайная прыцягальнасць для творцы Вільні, што абумоўлена не толькі любоўю да мясцін маладосці, але і гетэрагенічнасцю гэтага горада – выкананню ім і ў пачатку XIX, і ў пачатку XX ст. ролі цэнтра беларускага, літоўскага і інш. культурнага жыцця. Прыхільнасцю да сталіцы сучаснай Літвы абумоўлена і абранне для месцажыхарства Кракава па вяртанні з эміграцыі ў 1991 г.:

паэтам кіравала ні што іншае, як прага горада, пабудаванага вакол універсітэта, падобна Вільні, які б нагадваў віленскую архітэктуру [6, с. 344]. Для айчыннай культуры асэнсаванне Ч. Мілашам працэсаў рэпатрыяцыі ў XX ст. каштоўнае сумежнасцю яго духоўнага шляху з Беларуссю, што дазволіла, услед за А. Міцкевічам, у сваім творчым станаўленні пераадолець межы не толькі этнічнай беларускай, але і польскай гістарычнай радзім.

Літаратура 1. Romanowski, A. Moda Polska Wileska. – Krakw, 1999.

2. Uliasz, S. O literaturze kresow i pograniczu kultur: Rozprawy i szkice. – Rzeszw, 2001.

3. Мілаш, Ч. Іншага канца сьвету ня будзе: Выбраныя творы = Innego koca wiata nie bdzie: utwory wybrane / уклад. і рэд. А. Хадановіч; пер. Л. Баршчэўскага [і інш.]. – Wrocaw, 2006.

4. Брусевіч, А. Адам Міцкевіч і Чэслаў Мілаш: паэзія памежжа // Шлях да ўзаемнасці: матэр. XIV міжнар. навук. канф., ГрДУ ім. Я. Купалы, Гродна, 26–27 кастр. 2006 г. / ГрДУ ім. Я. Купалы, Каф.

бел. філалог. ун-та ў Беластоку; рэдкал.: С. Мусіенка [і інш.]. – Гродна, 2007. – С. 72–77.

5. Milosz, Cz. Szukanie ojczyzny. – Krakw, 1996.

6. Фьют, А. Беседы с Чеславом Милошем / пер. А. Ройтмана. – М., 2007.

СТО ЛЕТ КИНЕМАТОГРАФУ – ОТВЕТ К.И. ЧУКОВСКОМУ Л.А. Цибизова В конце ХХ века одно из самых массовых искусств – искусство кино отметило свой вековой юбилей, немного позже, в начале ХХI в. мы отмечали столетии кинопроизводства в России. За это время киноискусство претерпело значительные метаморфозы – из технической новинки, используемой в целях развлечения, оно превратилось в один из самых актуальных и разнообразных способов творческого самовыражения и суггестивного воздействия на массы.

В 1908 году К.И. Чуковский в статье «Нат Пинкертон и современная литература» обратил внимание на те, грандиозные возможности, которые дает в руки человеку кинематограф. Эмоциональный пафос слов «Великий жезл власти дал людям в руки кинематограф» [1, с. 23] наталкивается на массу претензий, выдвигаемых к новому искусству публицистом:

обладая такими неограниченными возможностями кинематограф растрачивает их на пустяки. По аналогии с литературными жанрами, он вводит термин «беллетристика кинематографа», подразумевая под ним начала современного масскульта: «…Один кинематограф знает истину: счастье – это серебряный рубль… Это не мещанство. Мещанство многого стыдится и не все заявляет вслух. Здесь же такая прелестная откровенность, что-то юное и даже девственное. …Здесь нет никаких слов, здесь полнейшая неприкрытость и нагота. Безо всяких фиговых листов впервые во всеуслышание заявлено: счастье – это серебряный рубль. Тут же не отечество и не человечество, тут сам Бог заведует серебряными рублями и, если увидит праведника, то сейчас-же посылает к нему ангела с кошельком или, по крайней мере, с банковским чеком» [1, с. 29].

К другим специфическим свойствам кинематографа Чуковский относит также стремление к показу мечты («У устрицы новорожденной, и то фантазия ярче. Такая безумная жажда сказки, и такое неумение создать ее!»), поиск ярких эмоций в изображении «физической борьбы, спорта, состязания тел» и, наконец, «охоты людей за людьми».

Диагноз, поставленный новому искусству К.И. Чуковским, выглядел так: «…Что такое кинематограф, как не соборное творчество… культурных папуасов» [1, с. 33]. Многие исследователи как творчества самого К. Чуковского, так и киноискусство и по сей день ставят в вину автору его недальновидность по отношению к кино. Тем не менее, спустя сто лет стоит вернуться к тем предсказаниям, которые были сделаны писателем и посмотреть, к чему сегодня пришел кинематограф, какие споры и противоречия сопутствуют современному этапу его развития и находят свое отражение в философии, эстетике и новых технологиях.

В то время, как у К. Чуковского была возможность сравнивать новое искусство лишь с литературой и театром, сегодня, с возникновением виртуальности, эти параллели отходят на второй план. Из общетеоретического пространства физики и философии понятие о разных реальностях стало практически бытовым. То, что называлось кинофантазиями сегодня обрело статус созданной автором кинореальности, которая противопоставлена реальному бытию человека, являясь его альтернативой. Другой альтернативой реальной жизни человека сегодня стало информационное пространство, виртуальность. И кинореальность, и виртуальное пространство можно представить как инобытие человека в его природных и социальных основаниях. Но в отличие от виртуальности, создаваемой в основном стихийно и существующей в форме ризомы, фильм представляет собой реализацию литературного текста, его перевод на язык кино и создание нового художественного образа.

Pages:     | 1 |   ...   | 153 | 154 ||



© 2011 www.dissers.ru - «Бесплатная электронная библиотека»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.