WWW.DISSERS.RU

БЕСПЛАТНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА

   Добро пожаловать!

Pages:     | 1 |   ...   | 151 | 152 || 154 | 155 |

Міцкевіч тлумачыць тэрмін «рамантызм», робіць экскурс у гісторыю Еўропы і літаратуры, аналізуе сучасныя яму тэндэнцыі еўрапейскай думкі, у чым відавочна заўважаецца знамства аўтара з працамі нямецкага філолага Аўгуста Вільгельма Шлегеля. Міцкевіч змяшчае ў кнізе баладу «Рамантычнасць», прызнаную за маніфест рамантызму, дзе ў паэтычнай форме выказаў палажэнні новай для свайго часу духоўна-філасофскай канцэпцыі, мэтай якой было адкрыванне «праўдаў жывых» – фіксацыя руху душы, – што супрацьпастаўлялася «праўдам мртвым», датычных толькі «свету рэчаў». Відавочна у сваіх філасофскіх перакананнях паэтрамантык ішоў разам з сучаснымі яму мыслярамі, падрыхтоўваючы глебу для рамантызму ва Усходняй Еўропе. Хаця першавытокі беларускага рамантызму, як слушна адзначыў беларускі літаратуразнаўца К. Лецка, вельмі глыбокія і заўважаюцца ў беларускім фальклоры і вераваннях, біблейскай традыцыі і рэлігійнай літаратуры, пісьмовай славеснасці Сярэднявечча, літаратуры Асветніцтва і класіцызму [3, с. 318–329]. Да гэтага пераліку варта дадаць антычныя міфы, літаратуру, сусветную гісторыю і гісторыю беларускіх зямель, дзе таксама выяўляюцца крыніцы рамантычнага светаадчування, якія ўздзейнічалі на славеснасць Беларусі.

Міцкевіч чуйна ўлавіў філасофскія перакананні рамантыкаў, што папярэднічалі яму, а таксама сваіх сучаснікаў. Ён, безумоўна, вучыўся ў прадстаўнікоў нямецкай рамантычнай школы (як літаратараў, так і філосафаў), і не толькі паспрабаваў перанесці іх ідэі на беларуска-літоўскія і польскія землі, але і творча развіваў іх. Менавіта Міцкевіч стане тым, хто адным з першых звернецца да ідэйна-эстэтычных крыніц фальклору і народных вераванняў, адкрые ў іх невычэрпныя скарбы мудрасці, этыкі і эстэтыкі. Паэт ус сва жыцц спрабаваў дапісаць другі маніфест рамантызму – паэму «Дзяды», дзе літаратурным метадам аналізаваў магчымасці «азоранага» чалавека, які з дапамогай сплаву пачуцця, думкі і слова мог бы паўплываць на «свет душаў». Міцкевіч у прадмове да паэмы пісаў: «Нашы Дзяды маюць тую асаблівасць, што язычніцкія абрады змяшаны з усведамленнямі хрысціянскай рэлігіі… Пабожная мэта, самотнае месца, начны час, фантастычныя абрады калісьці моцна хвалявалі ма ўяўленне; я ўслухоўваўся ў казкі, апавяданні і песні пра нябожчыкаў, што вяртаюцца з просьбамі ці перасцярогамі; і ва ўсіх гэтых надзвычайных змысленнях можна было ўлавіць пэўныя маральныя ідэі, пэўныя павучанні, вобразна выказаныя народам» [1, с. 17–18].

Універсальнасць маральна-этычных прынцыпаў, «запазычаных» паэтам у беларускім народным свяце Дзяды, далі яму магчымасць пераасэнсаваць факты ўласнага жыцця і гістарычныя падзеі Беларусі, Літвы і Польшчы і ўвесці іх, як прыклады моцы і ўзвышэння чалавечага духу, у агульнагуманітарны кантэкст. Фактычна паэт у «Дзядах» стварыў маральна-этычную праграму станаўлення рамантычнага героя. Але і тут, Адам Міцкевіч развівае і пераасэнсоўвае ідэі Фрыдрыха Вільгельма Шэлінга, што герой – абраннік боскага генія, але і сам можа развіць у сабе геніяльнасць. Таксама ідзе далей за байранічнага героя, – змесціва сусветнай тугі, «лішняга» сярод звычайных людзей, хоць і моцнага чалавека.

Паводле Міцкевіча, героя немагчыма аддзяліць ад яго народа, за ім стаяць мільны, н прыклад для іх, прыклад для кожнага, любы іншы чалавек можа скарыстацца яго досведам.

Заслуга рамантыкаў ХІХ ст. у тым, што яны, з прычыны незадаволенасці рэальным светам, натхнялі людзей на пошукі і адкрыцці новых прастораў для думкі і пачуцця чалавека.

Больш таго, рамантызм праз свайго героя, здольны ствараць новыя Сусветы ці “ўваходзіць» у іншыя (імаверныя, змадэляваныя ў свядомасці). Сусветы для пэўных творчых мэтаў, што сталася даволі звычайнай з’явай у літаратуры і мастацтве значна пазней, у часы постмадэрнізму.

Першым прадаўжальнікам Міцкевіча ў Беларусі можна лічыць Яна Баршчэўскага. У канцы 20-х гадоў ХIХ ст. два паэты сустракаліся ў Пецярбургу, дзе Міцкевіч «заразіў» свайго земляка рамантычнымі перакананнямі. Відавочна Баршчэўскі ідзе сваім шляхам у тую ж, шуканую Міцкевічам краіну душаў. Свайго часу беларускі даследчык літаратуры В. Каваленка адзначыў, што «У Шляхціцы завальні» Я. Баршчэўскага ўжываюцца запазычанні з рамантызму Міцкевіча» [8, с. 375]. Можна прасачыць, што Баршчэўскі ў свай творчасці падтрымлівае ідэі і пэўным чынам даказвае прынцыпы і канцэпцыі, абвешчаныя вялікім наваградчанінам. Факусіруючы сва літаратурнае даследаванне на беларусе ні як на гістарычным літвіне, грамадзяніне Рэчы Паспалітай абодвух народаў, жыхары Еўропы і ўсяго свету (як гэта мы бачым у Міцкевіча), а як на жыхары свай зямлі, «уросламу» ў яе азрна-лясны ландшафт, Баршчэўскі адкрывае тыя запаветныя духоўныя багацці краю, што спрадвеку дазвалялі яго насельнікам змагацца і пераадольваць ліха гістарычнае, матэрыяльнае, нацыянальнае.

Сваю лепту ў развіцц беларускага рамантызму ўнеслі Уладзіслаў Сыракомля і Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч. І калі першы прыняў сабе ролю «лірніка вясковага» – збіральніка дум людскіх, лекара і выразніка «народнай душы», то другі стараўся стаць пасярэднікам-тлумачом паміж вышэйшым рамантычным ідэалам (светам гармоніі душ) і сялянскім бытаваннем.

Калі рамантызм у Еўропе пайшоў на спад пасля паражэння «Вясны народаў», то ў Беларусі і Польшчы н працягваў дамінаваць да паўстання 1863–64 гг. Аднак і пасля разгрому паўстання рамантызм цалкам на Беларусі не знікае. Такія творцы, як Янка Лучына і Зоф’я Манькоўская спрабуюць супаставіць высокамаральныя ідэалы рамантыкаў з меркантыльным на іх погляд пазітывісцкім светаўспрыманнем. Ці сць у новым грамадстве месца рамантычным ідэалам Вялікі ўсплск рамантызму прыпадае на перыяд нацыянальнага адраджэння беларусаў. Цэнтральнымі постацямі такога «нацыянальна афарбаванага рамантызму» сталі Цтка і Купала. Аналізуючы культурную сітуацыю, у якой пачаў сваю творчую дзейнасць Купала, беларуская даследчыца І. Багдановіч піша: «Узнаўленне сармацка-рыцарскага архетыпу ў рамантызме азначала вяртанне да нацыянальных традыцый, укарэненых яшчэ ў часы барока і занядбалых у часы асветніцкага класіцызму. Праз А. Міцкевіча сармацкарыцарская традыцыя кладзе свой адбітак і на беларускую літаратуру, на ўсю культуру Беларусі ў цэлым» [5, с. 32]. Купала здолеў, абапіраючыся на міцкевічаўскія ідэйнаэстэтычныя здабыткі, сінтэзаваць уласнабеларускае рамантычнае светабачанне.

Аднак шмат у чым рамантызм канца ХІХ ст. і яго наступнік неарамантызм ХХ ст, спалучаюцца з ідэямі рэвалюцыйнага пераўтварэння грамадства. Рэвалюцыйны рамантычны пафас вядзе да пераацэнкі магчымасцей пэўных класаў грамадства. Свае інтэрпрэтацыі рамантызму (даволі ўзаемапроцілеглыя) ў 20–30 гг. ХХ ст. далі такія напрамкі беларускай літаратуры, як «маладнякізм» і «адраджанізм». У сярэдзіне ХХ ст. некаторыя аспекты Міцкевічавага рамантызму знайшлі сва адлюстраванне ў творчасці Уладзіміра Караткевіча.

Новы віток цікавасці да рамантызму ў Беларусі назіраўся ў 90-х гадах ХХ ст. Паэт Алесь Аркуш прапанаваў уласны творчы метад, які акрэсліў як пострамантызм. Сярод беларускай постмадэрновай плыні літаратуры вылучаюцца творцы з відавочна «рамантычнай афарбоўкай» мастацкіх практык – прадстаўнікі літаратурна-мастацкага руху «Бум-Бам-Літ», суполкі «Smerzwerk», «Другога Фронту Мастацтваў», суполкі «Яна-тры-н».

Ідэі, што зарадзіліся ў канцы XVIII – пачатку XIX ст. у час «вялікага рамантычнага пералому», арганічна ўліліся ў маральна-эстэтычныя канцэпцыі наступных пакаленняў, сталіся трывалым падмуркам для развіцця беларускай літаратуры і мастацтва, што ў сваю чаргу адбілася на своеадметнасці усй беларускай гуманітарнай прасторы.

Літаратура 1. Міцкевіч, А. Дзяды: у 2-х тт. 1. / агул. рэд. І. Кур’ян; пер. на бел. мову С. Мінскевіча; камент.

З. Стэфаноўскай, С. Мінскевіча. – Минск, 1999.

2. wirko, S. Z Mickiewiczem pod rk czyli zycie i twrczo Jana Czeczota. – Warszawa, 1989.

3. Лецка, К. Вытокі і генезіс беларускага рамантызму ХІХ стагоддзя. – Гродна, 2003.

4. Коваленко, В. Литературное влияние и проблема ускоренного развития (к вопросу о становлении белоруской литературы нового времени) // Сравнительное изучение славянских литератур.

Литературная конференция 10–20 мая 1971 г. – М., 1971. – С. 373–379.

5. Багдановіч, І.Э. Авангард і традыцыя: беларуская паэзія на хвалі нацыянальнага адраджэння / рэд.

В.П. Жураўлў. – Мiнск, 2001.

МИФОЛОГЕМЫ И АРХЕТИПЫ В ТВОРЧЕСТВЕ Ф. КАФКИ И Я. КУПАЛЫ Никонович Н.А.

Роман австрийского писателя Ф. Кафки «Замок» был написан в 20-х годах прошлого столетия. Роман «Замок» полисемантичен. Существуют различные интерпретации романа, отражающие общие тенденции в развитии зародившейся в XX веке «кафкианы»: две основные точки зрения на роман представлены российской и зарубежной литературоведческой наукой. Первая связана с именем российского литературоведа А. Гулыги, который интерпретирует основное содержание романа как противостояние личности бюрократическому аппарату. Другая точка зрения представлена биографом, исследователем творчества Ф. Кафки М. Бродом и писателем Т. Манном. Это так называемая религиозно-аллегорическая интерпретация «Замка». В представлении М. Брода Замок – символ божественной благодати, снискать которую стремится главный герой. Вот что пишет о романе М. Брод: ««Замок» – страшная баллада о безродном незнакомце, стремящемся пустить корни в избранном им отечестве, но неспособном это осуществить» [1, с. 142].

Анализируя роман, можно заметить, что тема абсурда проходит красной нитью сквозь полотно всего повествования. Абсурд по большей части не явен в романе, он завуалирован кажущимся реализмом и проступает сквозь события в романе. Абсурд латентен, он проявляется как намек и символ, как недосказанность. А. Карельский пишет следующее о творчестве Ф. Кафки: «Тихая революция Кафки заключается прежде всего в том, что он, сохранив всю традиционную структуру сообщения <…>, воплотил в ней <…> вопиющую алогичность, бессвязность, абсурдность содержания» [2, с. 242]. Ирреальная трансформация сознания в «Превращении» дополняется перманентным присутствием абсурда в романе «Замок». Событийный фон не играет доминирующей роли в структуре произведения, являясь лишь тенью внутренних смыслов. Абсурд ведет свое происхождение из имманентной природы сознания, являясь выражением иррационального начала. Многие исследователи отмечают связь между произведениями Ф. Кафки и символикой сновидений [5, с. 255]. Обратимся к высказыванию самого Ф. Кафки о сне и реальности, которое характеризует то значение, которое он придавал снам: «Сон снимает покров с действительности, с которой не может сравниться никакое видение. В этом ужас жизни – и могущество искусства» [3, с. 548].

Мир существующих в «Замке» законов также алогичен, как и мир внутренних бессознательных импульсов, предстающих в ретроспекции обособленными знаками и символами на пути от сознания к бессознательному. В этом смысле Замок Ф. Кафки представляет собой хтонический беспорядок, являясь воплощением бессознательного героя. Абсурд проявляется в поведении и поступках героев как парадоксальная убежденность в достижимости недостижимого. Неопределенность, возведенная в абсолют, в целом характеризует роман «Замок». В основе парадигмы кафкианского мира лежит «причудливая игра теней, отбрасываемых жизнью» [5, с. 255]. Таким образом, семантическое поле романа «Замок» можно рассматривать в свете дуальности сознания и бессознательного. Абсурд проистекает из столкновения сознания со своим латентным содержанием, или, используя терминологию К.-Г. Юнга, сознания со своей тенью. Ф. Кафка считал, что «истинная реальность всегда нереалистична» [3, с. 566]. Раскрытию этой нереалистичности посвящен незаконченный роман.

В творчестве Ф. Кафки также наличенствует ряд мифологем, архетипов и символов.

Одной из ключевых метафор в творчестве Ф. Кафки является метафора сна. «Вообще говоря, Кафку определенно интересовали сны. Для его произведений характерна призрачность сновидений, и существуют свидетельства о том, что некоторые из своих снов он включал в измененном виде в свои рассказы» [7, с. 29]. Д. Шарпом предпринята попытка с точки зрения юнгенианской психологии проанализировать творчество Ф. Кафки; он рассматривает его сквозь призму психологического конфликта. Cреди факторов, определяющих творчество Ф. Кафки, Д. Шарп приводит разрыв между эго и тенью. Интересной выглядит мысль о том, что Ф. Кафка не принимал всерьез свое бессознательное [7, с. 38]. Однако, как отмечает Д. Шарп, «цель процесса индивидуации заключается не в преодолении психологии индивидуума, а в ознакомлении с ней, что приводит к изменению отношения к себе и другим» [7, с. 38].Смысл данного подхода заключается в том, что без трансформации невозможна целостность, осуществляемая благодаря трансцендентной функции (термин К.-Г. Юнга). К базовым архетипам жизни и творчества Ф. Кафки К.-Г. Юнг относит следующие: хтоническая тень, Мать, Анима и другие. Они являются как архетипами, так и психологическими паттернами. Особое значение придается символу ворона, который в юнгенианской психологии символизирует тень.

Небезынтересно в связи с анализом творчества Ф. Кафки обратиться к известнейшему белорусскому писателю Я. Купале. При всей разноплановости творчества Ф. Кафки и Я. Купалы их объединяет интенция к обнаружению, эксплицированию ирреальности, метасимволом которой у Ф. Кафки становится Замок, у Я. Купалы – Курган. Все действо «Сна на кургане» разворачивается в стилизованном сказочном сюжете. Совмещение реальности и ирреальности – характерная черта «Сна на кургане». Сказочно-мифологический колорит придают поэме Я. Купалы «Сон на кургане» такие персонажи, как ведьмы и русалки. Так же, как через роман «Замок», так и через «Сон на кургане» проходит мотив сна. «Курган в творчестве Я. Купалы и вообще в белорусской литературе имеет значение святого места, где происходит особое действие, духовное очищение условных персонажей. И без учета этого невозможно понять идейное содержание такого крупного произведения Я. Купалы, как драматическая поэма «Сон на кургане» (1910), одного из самых сложных произведений поэта, в котором наиболее сильны мифологические мотивы и ассоциации», – отмечает Коваленко [8].

В произведении Я. Купалы поднимаются экзистенциальные проблемы одиночества и заброшенности, а блуждания главного героя воспроизводят мифологему «вечного возвращения». Попав на курган, он попадает в окружение привидений, темного начала. Это темное, хтоническое начало наиболее выражено в следующих строках:

«Дум згасіце ўсе праявы:

Pages:     | 1 |   ...   | 151 | 152 || 154 | 155 |



© 2011 www.dissers.ru - «Бесплатная электронная библиотека»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.