WWW.DISSERS.RU

БЕСПЛАТНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА

   Добро пожаловать!

Pages:     | 1 |   ...   | 146 | 147 || 149 | 150 |   ...   | 155 |

Рассматривая научное познание как «исторически развивающийся социокультурный феномен», имеющий «конструктивно-деятельностную природу» (4, с. 41), развивая, изменяя и дополняя куновские идеи, Стпин пришел к концепции «парадигматических трансплантаций» – новому виду научных революций, «когда даже благодаря простому взаимодействию различных наук возникают при определенных обстоятельствах научные переломы в одной или двух, или большем числе соответствующих дисциплин. Стпин одним из первых обогатил этой идеей научно-теоретическую философию, поскольку еще до развития …исторического конструктивизма, так называемой «сильной программы» Эдинбургской школы в социологии, он установил и попытался проанализировать влияние динамики ценностей и социального резонанса» (3, с. 9–10).

Рассматривая культуру как «сложную систему развивающихся надбиологических программ человеческой жизнедеятельности», как своеобразный «генетический код», позволяющий человечеству развиваться, сохраняя в то же время свое социально-культурное «лицо», Стпин выделяет три слоя культурных (надбиологических) программ: 1) реликтовые программы («осколки прежних культур»), 2) программы, которые обеспечивают сегодняшнее воспроизводство того или иного типа общества, 3) программы будущего общества. Специфику различных культур, согласно Стпину, определяют мировоззренческие универсалии, которые «аккумулируют исторически накопленный опыт», в их системе «человек определенной культуры оценивает, осмысливает и переживает мир, сводит в целостность все явления действительности, попавшие в сферу его опыта» (5, с. 343). Мировоззренческие универсалии являются «своеобразными геномами социальной жизни, в соответствии с которыми воспроизводится тот или иной тип общества. Для того чтобы радикально изменить общество, надо изменить эти гены» (6, с. 6). Согласно Стпину, философия – это рефлексия над основаниями культуры – мировоззренческими универсалиями и конструирование их новых смыслов (6, с. 10). В этом смысле философия является «вполне практическим делом. Она нужна для того, чтобы отыскать новые основы человеческой жизнедеятельности» (6, с. 5).

Поэтому философия – это не только «культура ума», но и «наука о возможных мирах человеческой жизнедеятельности» (В.С. Стпин), она выполняет конструктивные и прогностические функции в науке и культуре. В период, когда ломаются базисные ценности техногенной цивилизации, Стпин формулирует проблемы, которые должны решить философы: «Сегодня очень важно аналитически выявить, создаются ли предпосылки новых ценностей в системе современных цивилизационных перемен», «где и как в недрах современной цивилизации возникают точки роста новых ценностей» (6, с. 10). В своей статье «Станет ли человек промежуточным звеном на пути к другой мыслящей субстанции», опубликованной 7 июля года в «Известиях», академик Стпин предупреждает, что «попытки генетического усовершенствования человека могут привести не к созданию более совершенной формы разумной жизни, а к уничтожению основ самой жизни» (7, с. 9).

Литература 1. Стпин, В.С. Структура и эволюция теоретических знаний // Природа научного познания. – Минск, 1979.

2. Стпин, В.С. Философская антропология и философия науки. – М.,1992.

3. Ленк, Х. О значении философских идей В.С. Стпина // Вопросы философии. 2009. № 9.

4. Стпин, В.С. Конструктивизм и проблема научных онтологий // Конструктивистский подход в эпистемологии и науках о человеке. – М., 2009.

5. Стпин, В.С. Культура // Новая философская энциклопедия: В 4т. – М., 2001. – Т.2.

6. Стпин, В.С. Конструктивные и прогностические функции философии // Вопросы философии.

2009. № 1.

7. Стпин, В.С. Станет ли человек промежуточным звеном на пути к другой мыслящей субстанции // Известия. № 119. 07.07.2009.

3.3. ФИЛОСОФСКИЕ ОСНОВЫ ХУДОЖЕСТВЕННОЙ ПРАКТИКИ:

МЕЖДИСЦИПЛИНАРНАЯ ПРОГРАММА ГУМАНИТАРНЫХ ИССЛЕДОВАНЙ НАЦЫЯНАЛЬНАЯ ТРАДЫЦЫЯ Ў ЭПОХУ САЦЫЯЛЬНЫХ ТРАНСФАРМАЦЫЙ В.А. Максімовіч Пераемнасць усяго сацыяльна-псіхалагічнага комплексу як адкрытай сістэмы, якая развіваецца ў сілу сваіх ўнутраных аб’ектыўных законаў, забяспечваецца моцнай духоўнакроўнай сувяззю, існуючай паміж пакаленнямі. Усведамляючы сваю арганічную спрычыненасць да непарушных, унутрана засвоеных артэфактаў нацыянальнай гісторыі і культуры, чалавек, аб’ектыўна, лягчэй арыентуецца ў навакольным свеце і адчувае сваю духаментальную абароненасць, сваю непарыўную сувязь з часам мінулым і снняшнім, з культурнымі набыткамі ўсяго чалавецтва. Да таго ж, адкрываецца магчымасць быць рэальна далучаным да агульнай справы, стаць паўнапраўным суб’ектам жыцця. І, наадварот, «адарванасць ад свай глебы, ад традыцыйнага ўклада жыцця абарочваецца стратай звыклай гармоніі, вострай незадаволенасцю, фрустрацыямі, неўрозамі, наркаманіяй, злачынствам, тэрарызмам, нарэшце, самазабойствам. Па сутнасці, ус гэта можна вызначыць як аксіялагічную катастрофу, найхваравіцейшы злом каштоўнасных установак і традыцый, страту "вечных" каштоўнасцей» [1, c. 16]. Вось чаму традыцыя ў яе ўніверсальным значэнні дазваляе ўнікнуць крызісных праяў у сферы духоўна-маральнага і грамадска-сацыяльнага, выступае гарантам устойлівасці, стабільнасці функцыянавання ўсяго сацыякультурнага арганізму як неабходнай перадумовы для яго далейшага паўнацэнага развіцця, спрыяе спасціжэнню ўніверсальна-сутнаснага разумення існасці быцця, гісторыі, чалавека, яго месца і прызначэння ў свеце, фарміраванню паважлівага стаўлення да іншых людзей і да самога сябе. Без перабольшвання можна сцвярджаць, што традыцыя ў самым шырокім значэнні слова ўплывае на ўсю жыццядзейнасць чалавека, яго ментальнасць, псіха-эмацыянальны стан, жыццва важныя прыярытэты і перакананні, вызначае алгарытм жыццвых паводзін, дабратворна ўплывае на эвалюцыйнае развіцц соцыума ўвогуле. Менавіта стала замацаваныя ў культуры і літаратуры «кодэксы» з’яўляюцца стабілізуючымі фактарамі захавання і зберажэння этычных і эстэтычных каштоўнасных матрыц грамадскай свядомасці, спрыяюць выпрацоўцы, фарміраванню духоўных запытаў. Ус гэта складае кансерватыўна-ахоўную дамінанту калектыўнай свядомасці.

Нароўні з пазнаваўчай, стваральнай і камунікатыўнай, вялікую вагу зараз набывае рэгулятыўная функцыя мастацтва, непасрэдна звязаная з выяўленнем этычнага кампаненту. Па словах даследчыкаў, «менавіта гэты бок жыццепрыняцця складае асобую ў свай псіхалагічнай містасці плоскасць разумення этыкі як умовы духоўнага засваення акумуляваных у чалавечым вопыце сэнсазначных утварэнняў, якія складаюць каштоўнасны рад, што пранізвае "вертыкаль" развіцця канкрэтнага сацыяльнага ў формах чалавечай культуры» [2, c. 356]. Да месца будзе зрабіць удакладненне наконт таго, што сам лацінскі тэрмін культура, па словах даследчыкаў, з часоў Антычнасці «ўжываецца практычна як сінонім грэчаскаму paideia (выхаванне ў адпаведнасці з традыцыямі этаса, норава-традыцыі» [3, с. 17].

Спрычыненасць да агульнапрынятых прынцыпаў і норм, перакананняў і ідэй, якія складаюць аснову, базіс грамадскай структуры, дазваляе сцэментаваць, злучыць у адзінае цэлае розныя часткі сацыяльнага арганізму, кансалідаваць грамадства, актывізаваць працэс нацыянальнай самаідэнтыфікацыі, а тым самым і дасягнуць духоўнага адзінства. Варта ў гэтай сувязі падкрэсліць, што ў снняшняй сацыякультурнай прасторы з яе імклівым разгортваннем працэсаў глабалізацыі праблему нацыянальнай ідэнтычнасці варта аднесці ў разрад праблем асобага, стратэгічнага кірунку. Пры шматвектарнасці падыходаў і трактовак (часам неадназначных, а то і палярных) варта пагадзіцца з тым, што чалавек у XXI стагоддзі не павінен стаць «закладнікам», а тым больш «ахвярай» глабальных працэсаў, наўпрост звязаных з небяспечнымі праявамі нівелявання, стандартызацыі асобы як носьбіта індывідуальнага пачатку. Выказаная перасцярога набывае асаблівае значэнне і першаступенную важнасць ва ўмовах духоўна-культурнага крызісу, глыбокай сацыяльнай дыферэнцыяцыі і палярызацыі, дэвальвацыі і размывання гістарычна ўсталяваных (канстытуяваных), выпрацаваных у працэсе культурагенеза сацыяльных каштоўнасцей і грамадскіх практык. Іх вольнае або міжвольнае ігнараванне або адмаўленне непапраўна ўплывае на ўнутрана-псіхалагічны стан чалавека, які, пазбаўлены надзейнага духоўнага апірышча, паступова мімікрыруе, звыкаецца з адсутнасцю цврдага жыццвага стрыжня, незаўважна для сябе адаптуецца, прыстасоўваецца да інертнага ладу жыцця, успрымаючы свой стан як аб’ектыўную дадзенасць, і, у выніку, дэградуе, страчваючы сваю самаідэнтычнасць. У гэтай сувязі нельга пагадзіцца з навязлівай ідэяй новага сусветнага беспарадку, узрастання хаосу як праяў «свабоднага», альтэрнатыўнага развіцця грамадства і асобы. Падобныя заявы пярэчаць сутнаснай прыродзе чалавека, у якім жыве адвечная невыкараняльная імкннасць да ўгрунтаванасці, стабільнасці, устойлівасці светабудовы і ўласнай самасці. Успрыманне свету як упарадкаванай і структурна арганізаванай цэласнасці, якая развіваецца па сваіх аб’ектыўных законах і заканамернасцях, дабратворна ўплывае на біяпсіхалагічны статус індывідуума, дапамагае яму ўсвядоміць сва месца ў сістэме грамадскіх і сацыякультурных адносін. Менавіта прытрымліванне родава-генетычных «культурных праграм» як базавых механізмаў самазахавання і самаўзнаўлення гістарычнага вопыту дазваляе пэўным чынам структурыраваць, алгарытмізаваць свядомасць, актывізаваць яе стваральную дамінанту, надаўшы й каштоўнасны змест і сэнс.

Калі ўжо і гаварыць пра неабходнасць знаходжання новых сродкаў удасканалення адносін «чалавек – свет», то яны, на нашу думку, павінны ляжаць у плоскасці гарманізацыі грамадства з Сусветам, цывілізаваных прынцыпаў узаемаадносін у самім грамадстве. А для гэтага неабходна пераадолець камунікацыйны хаос, кансалідаваць грамадства, канцэнтруючы яго духоўную энергію з мэтай захавання касмічнага парадку на якасна новым узроўні, у тым ліку і праз гарманізацыю сацыяльнага і асабістага быцця, праз сцвярджэнне духоўнага тыпу светаадносін.

Сння становіцца відавочным фактам, што «грамадства як асобая, гранічна складаная, космапланетарная сістэма здольная выжыць і нармальна функцыянаваць як цэласны арганізм толькі ў форме культуры, сцвярджаючы духоўны тып светаадносін» [4, с. 7]. Сімптаматычна, што грамадскія дзеячы, дзеячы навукі і культуры ўс часцей пачынаюць гаварыць пра неабходнасць складвання гарманічнага грамадства, у аснове якога павінен ляжаць духоўны пачатак як яго найважнейшы структураўтваральны складнік. Духоўнасць жа ў самым шырокім значэнні слова павінна ахопліваць усе сферы дзейнасці грамадства – ад міжасабовых, сямейна-бытавых адносін да палітычных і дзяржаўных структур, ад гаспадарча-эканамічных да нацыянальна-этнічных і канфесійных узаемастасункаў.

Снняшні час пераконвае ў тым, што грамадства ва ўмовах пераходнага перыяду, трасфармацыі і ўзнаўлення ранейшых форм сацыяльнай камунікацыі заклікана супрацьстаяць каштоўнаснаму рэлятывізму, распаўсюджванню бездухоўнасці, навязванню дэструктыўных стэрэатыпаў паводзін і абясцэньванню сапраўднай сутнасці быцця. У гэтым сэнсе прадстаўнікі творчых прафесій павінны заставацца партнрамі і аднадумцамі ў светапоглядным дыялозе і супрацоўніцтве паміж рознымі галінамі міжкультурнага дыскурсу, у выпрацоўцы ўзважаных падыходаў і рашэнняў па забеспячэнні стабільнага і ўстойлівага развіцця сацыякультурных сфер грамадства, актыўна ўдзельнічаць ў фарміраванні грамадскай свядомасці. Творчая інтэлігенцыя як ніхто іншы павінна аб’яднаць свае намаганні па дзейсным уплыве на айчынную сістэму адукацыі, маральнага і грамадзянска-патрыятычнага выхавання, а таксама на сучасныя сродкі масавай інфармацыі як важнейшы інструмент фарміравання грамадскай свядомасці з мэтай распаўсюджвання высокіх узораў культуры, сацыяльных паводзін, агульначалавечых маральна-этычных норм, якія пакладаюцца на гістарычныя традыцыі і хрысціянскія каштоўнасці. Спаконвечныя, выпрацаваныя на працягу стагоддзяў гуманістычныя прынцыпы і ідэалы пераканаўча засведчылі сваю непераходнасць, жыццястойкасць і запатрабаванасць у адвечным пошуку шляхоў да спазнання існасці. Бо і ў снняшні пераходны перыяд традыцыя застаецца незаменным фактарам выпрацоўкі стратэгій і механізмаў умацавання светапоглядных і духоўна-маральных асноў грамадства і асобы, усіх сфер грамадскай жыццядзейнасці.

Работа падрыхтаваны пры падтрымцы Беларускага рэспубліканскага фонда фундаментальных даследаванняў, дагавор № Г11ОБ–081 от 15.04.2011 г.

Літаратура 1. Современные глобальные трансформации и проблема исторического самоопределения восточнославянских народов. – 2-ое изд., перераб. и доп. – Гродно, 2009.

2. Иванов, С.П. Субъект художественного действия в построении и развитии культурных сфер // Человек как субъект культуры. – М., 2002.

3. Философия культуры. Становление и развитие. – СПб., 1998.

4. Большой энциклопедический словарь: философия, социология, религия, эзотеризм, политэкономия. – Минск, 2002.

ЭСТЕТИКА В БЕЛАРУСИ: ХХ ВЕК В.А. Салеев ХХ век явился определяющим для становления эстетики как специфической части философского знания на Беларуси.

Разумеется, эстетическая составляющая присутствовала имплицитно и в философскотеологических размышлениях наших предков, и в их литературных творениях, начиная с эпохи Средневековья. Языческие представления кривичей (полочан и смолян), дреговичей и радимичей, веками вырабатывающих свои эстетические представления, в снятом виде, также присутствуют и в «Житии Ефросинии Полоцкой», и в творениях Кирилла Туровского, хотя христианская трактовка прекрасного, разумеется, является превалирует.

Эстетическая проблематика выходит на первый план в эпоху Ренессанса и содержится в литературе, публицистике (М. Гусовский, С. и Л. Зизании, С. Будный, В. Тяпинский), имеет мощное выражение в различных видах искусства и ремеслах. В доктрине титана белорусского Возрождения Франциска Скорины привлекает калокагатийная идея совмещения добра и красоты, проявления тонкого художественного вкуса.

В эстетических доктринах на Беларуси в XVII–XVIII вв. нашли своеобразное выражение система взглядов, принятых в общих рамках культуры барокко (западного и восточнославянского) и классицизма. Доктрины С. Полоцкого и М. Сарбевского, крупнейших представителей культуры барокко интересны не только своими философскими постулатами и разнонаправленной системой эстетических ценностей, но «различающимися ориентациями» на видовое доминирование искусства: С. Полоцкий началосодержательным (первенствующими) считает изобразительное искусство («иконотворение»), в доктрине М. Сарбевского на высших ступенях иерархической лестницы размещаются «словесные искусства»: поэзия, риторика, история античности.

В XVIII в. эстетика на Беларуси шла в кильватере идей европейского Просвещения, в наследии отечественных мыслителей (А. Довгирд, Л. Баровский, С. Маймон и др.) встречаются яркие идеи по общим проблемам развития эстетики и искусства.

Pages:     | 1 |   ...   | 146 | 147 || 149 | 150 |   ...   | 155 |



© 2011 www.dissers.ru - «Бесплатная электронная библиотека»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.