WWW.DISSERS.RU

БЕСПЛАТНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА

   Добро пожаловать!

Pages:     | 1 |   ...   | 132 | 133 || 135 | 136 |   ...   | 155 |

Уже такой достаточно краткий и фрагментарный экскурс в историю белорусской философской мысли позволяет опровергать все еще бытующее мнение о том, что белорусской философии не существует, что она не имеет собственных корней и сформирована на основе русских и западноевропейских традиций. Дискуссионность проблемы самостоятельности нашей философии обусловлена тем, что долгое время белорусский этнос не рассматривался как самостоятельный, а исследователи отечественной философии белорусов считали частью либо великорусского, либо польского народов.

Если ранее белорусская философская мысль действительно развивалась на пересечении различных философских направлений, то сегодня она самостоятельна, функционирует как саморазвивающийся, единый организм. Философия Беларуси на современном этапе представляет собой целостную саморазвивающуюся систему, которая отражает актуальные проблемы общественно-политической и культурной жизни республики. Сегодня перед философской мыслью Беларуси встают проблемы осмысления процессов глобализации и сохранения национальной идентичности, государственного суверенитета, духовного возрождения белорусского общества. Важнейшие философские положения идеологии современного белорусского государства все еще нуждаются в дальнейшей разработке и обосновании. Они связаны с критическим переосмыслением истории белорусской государственности, положений марксистской философии и идеологии, идеологических платформ либерализма и консерватизма, актуализацией традиционных ценностей белорусской культуры, активизацией социального творчества отечественной элиты и масс в условиях трансформации всех сторон общественной жизни.

Литература 1. Делез, Ж., Гваттари Ф. Что такое философия / Пер. с франц. и послесл. С.Н. Зенкина. – М.; СПб., 1998.

2. Абдзiраловiч, I. Адвечным шляхам: досьледзiны беларускага светапогляду. – Мiнск, 1993:

(рус.текст Неман. – 1990. – № 11).

3. Козел, А.А. Философская мысль Беларуси: учеб.пособие. – Минск, 2004.

ГІСТОРЫЯ ІДЭЙ ЯК ВЫКЛІК ДЛЯ БЕЛАРУСКАЙ ІНТЭЛЕКТУАЛЬНАЙ ПРАСТОРЫ А.Л. Ластоўскі Агульнапрынята звязваць пачаткі сучаснага афармлення гісторыі ідэяў як навуковага кірунку (без перадгісторыі з адсылкамі да Платона і Арыстоцеля) з інтэнсіўнай дзейнасцю амерыканскага вучонага Артура Лаўджоя, які зрабіў некалькі важнейшых крокаў для інстытуцыяналізацыі гэтага междысцыплінарнага праекту: стварыў Клуб Гісторыі Ідэяў, у 1940 г. заснаваў часопіс Journal of History of Ideas і, галоўнае, выдаў праграмную працу «Вялікі Ланцуг Быцця» [1], якая была апублікаваная ў 1936 годзе.

Ва «Уводзінах у даследванне гісторыі ідэяў», з якіх пачынаецца гэтая кніга, Лаўджой прапанаваў асноўныя тэарэтэчна-метадалагічныя прынцыпы, на якіх стала ў далейшым базавацца гісторыя ідэяў (і што таксама цікава, след якіх у далейшым тэксце кнігі малазаўважны). Лаўджой прапанаваў адмовіцца ад стандартнага падыходу, які выкарыстоўваўся ў гісторыі філасофіі, калі канкрэтнаму мысліцелю прыпісвалася нейкае вучэнне і далей разбіралася яго значэнне. На думку амерыканскага вучонага, гісторыя ідэяў павінна працаваць не з комплекснымі дактрынамі, а з іх зыходнымі элементамі ці элементарнымі ідэямі (unit-ideas). Задача гісторыі ідэяў – гэта якраз пошук і ідэнтыфыкацыя гэтых unit-ideas у шырокім спектры культурных сфераў: ад філасофскіх сістэмаў да літаратуры, іншых відаў мастацтва, навукі і сацыяльнай думкі.

Такім чынам, Лаўджой разглядаў unit-ideas як вандроўныя па розным сферам чалавечай культуры. Гэта азначала, што і гісторык ідэяў павінен максімальна шырака разгортваць поле свайго даследвання і быць гатовым прыкласці шмат намаганняў у разблытванні ідэяў з клубкоў выкарыстанняў, якія паўсталі на працягу часу. Сам тэарэтык гісторыі ідэяў вызначаў, што даследванне павінна весціся праз сістэмнае вывучэнне ўсіх аспектаў рэфлексіўнага жыцця чалавека, але ім былі вызначаныя і прыярытэтныя вобласці, дзе найперш канцэнтравалася даследчыцкая ўвага: філасофія, палітычная думка і літаратура.

Для Лаўджоя розныя вобласці і дысцыплінарныя палі не разглядаліся як дыскрэтныя і эксклюзіўныя, гісторык ідэяў павінен быў спакойна вандраваць па ўсіх абшарах.

Але ўспрыняцце праекту гісторыі ідэяў у іншых краінах было вельмі своеасаблівым, і шмат у чым залежыла ад распаўсюджанай там інтэлектуальнай традыцыі. Брытанскія інтэлектуальныя гісторыкі (асабліва Квенцін Скінэр і Джон Покак) заняліся ў тым ліку і адмысловай крытыкай метадалагічных падстаў гісторыі ідэяў, сфармуляваных Лаўджоем.

Найбольш жорсткую і паслядоўную рэвізію стану гісторыі ідэяў зрабіў брытанскі вучоны, прафесар Кембрыджскага ўніверсітэту Квенцін Скінэр, і фактычна, гэтая крытыка стала новым этапам для междысцыплінарнага праекту Лаўджоя, а новая генерацыя даследчыкаў гэтыя заўвагі заўсды ўлічвае. Брытанскі вучоны не спыняецца толькі на пазначэнні асноўных метадалагічных хібаў, якія распаўсюджаныя ў гісторыі ідэяў, н вылучае і асноўныя прынцыпы, на якіх павінен базавацца аналіз тэкстаў. На яго думку, разуменне значэння любага тэкста немагчыма без аналізу інтэнцыяў яго аўтара. «Нам патрэбна, такім чынам, зразумець не толькі тое, што кажуць людзі, але і што яны робяць, калі гэта кажуць» [2, c. 82]. Гэта патрабуе не толькі глыбокага ведання кантэксту выказвання, але і асцярожнай працы з тэрмінамі, якія выкарыстоўваюцца ў выказванні. Гэта тое, што Скінэр называў лінгвістычным кантэкстам, які патрэбны для аднаўлення інтэнцыяў агента.

Квенцін Скінэр і Джон Покак сталі заснавальнікамі так званай «Кембрыджскай школы», дзе ў аснову вывучэння палітычных тэорый клалася іх гістарычная кантэкстуалізацыя. Даследчая зацікаўленасць школы ў адносінах да гісторыі палітычнай думкі канцэнтруецца на вывучэнні пытання ўжывання мовы ў гістарычных кантэкстах, якім першапачаткова надаецца камунікатыўны характар. У такіх даследваннях мова не абмяжоўваецца выключна пісьмом і размовай: палітычная мова разумеецца і інтэрпрэтуецца тут таксама і як палітычнае дзеянне. Хоць у Скінэра і Покака былі разыходжанні ў тым, як разумець такі «лінгвістычны паварот», але яны абодва пагаджаліся ў неабходнасці кантэкстуалізацыі даследаваных тэкстаў, паколькі тэксты, праграмы, доказы існуюць і функцыянуюць не самі па сабе, а толькі ў сувязі с сэнсавымі структурамі. З гэтага вынікае прынцыповая адмова вывучаць словы па асобнасці, замест гэтага прапаноўваецца вывучаць ролю словаў як умовы для існавання грамадскага будынку ідэяў.

У Германіі сфармавалася свая адмысловая інтэлектуальная традыцыя, звязаная з «лінгвістычным паваротам» і аформленая Райнхартам Козелекем у накірунку гісторыі паняццяў. Гэты падыход заключаецца ў пастуліраванні таго, што змены сацыяльнай рэальнасці семантычна праяўляюцца ў важнейшых паняццях палітыка-сацыяльнага свету.

Гісторыя паняццяў канцэнтруецца пераважна на працягласцях у равіцці значэнняў важнейшых гістарычных паняццяў, таму ўжывае пераважна дыяхронную перспектыву (што збліжае гэты накірунак з праграмай гісторыі ідэяў).

Вельмі ўплывовыя працы Фуко зноў жа з крытыкай класічнай праграмы гісторыі ідэяў і з прапановай у якасці альтэрнатывы дыскурсіўнага аналізу, паспрыялі ажыццяўленню «лінгвістычнага перавароту» і ў французскай інтэлектуальнай гісторыі. На падставе своеасаблівага сінтэзу тэарэтычных падыходаў Фуко, Козелека і Скінэра тут ствараецца новы накірунак даследванняў, які атрымаў назву «лінвістычная гісторыя канцэптуальных словаўжыванняў» [3].

Такім чынам, мы бачым, што ў англа-саксонскім, нямецкім і франкамоўным інтэлектуальным свеце гісторыя ідэяў была перагледжаная з розных тэарэтычных пазіцый. З іншага боку, для практыкі сучаснай інтэлектульнай гісторыі характэрна хутчэй не апазіцыя гісторыі ідэяў і дыскурсіўнага аналізу, а іх інтэграцыя ў кампілятыўную праграму, дзе гэтыя метадалогіі разглядаюцца як кампліментарныя. Як ні дзіўна, але да гэтага часу застаюцца слушнымі тыя крытычныя заўвагі да гісторыі ідэяў, якія выказаў у свой час Мішэль Фуко:

«яе аб’ект неясны, яе межы дрэнна вызначаныя, яе метады запазычаныя паўсюль, яе развіцц не вызначаецца строгасцю і мэтаскіраванасцю» [4, c. 255]. Але, як падаецца, у гэтай «мяккасці» маюцца і свае перавагі, больш за тое, гісторыя ідэяў вельмі добра ўпісваецца ў новыя стандарты сацыяльна-гуманітарнай веды, якія ўсталяваліся пасля постмадэрнісцкіх рэвалюцый.

У Беларусі можна вылучыць два асноўных інтэлектуальных асяродкі, дзе распаўсюджваецца і ўжываецца метадалогія гісторыі ідэяў пры рэалізацыі канкрэтных даследванняў з гісторыі думкі. Цэнтрам трансляцыі новых падыходаў да гісторыі ідэяў стаў Інстытут філасофіі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, дзе канцэптуальныя падставы інтэлектуальнай гісторыі былі выкарыстаныя для ажыўлення прынцыпаў стварэння калектыўнага праекту «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі».

Нягледзячы на тое, што сама назва рыхтуемага шматтомніка адсылае да тэарэтычнаметадалагічных стандартаў навукі яшчэ савецкага часу, ініцыятары і кіраўнікі праекту спрабуюць прышчапіць туды менавіта тыя падыходы, якія распаўсюджаныя ў інтэлектуальнай гісторыі. У выпадку рэалізацыі гэтага праекту новыя павевы хутчэй накладваюцца на традыцыйную тэорыю і метадалогію вывучэння думкі, якая сфармавалася ў савецкія часы. Адпаведна паўстае праблема суаднясення метадалагічных інавацый і традыцый гісторыка-філасофскага даследвання, якая на дадзеным этапе рэалізацыі шматтомніка вырашаецца праз прынцыповую тэарэтычна-метадалагічную плюралістычнасць.

Яшчэ адным асяродкам для распаўсюджвання праграмных прынцыпаў гісторыі ідэяў стаў часопіс «Палітычная сфера» (і створаны на яго базісе аднайменны Інстытут палітычных даследванняў). Гісторыя палітычных ідэяў пазначаецца тут як адзін з асноўных прыярытэтаў часопіса, хоць пра ўспрыняцце ў комплексе метадалагічных падыходаў, якія ўжо сталі класічнымі для англамоўнай навукі, можна казаць толькі ў апошні час. У некаторай ступені праграмным можна лічыць апошні артыкул рэдактара часопіса Андрэя Казакевіча, які творча перапрацоўвае асноўныя паняткі (unit-ideas) і метадалагічныя прынцыпы (канстэктуальнасць паўставання веды) пры апісанні разнастайнасці канцэпцыяў беларускай нацыі [5].

Але да гэтага часу пры ўсй прыхільнасці многіх аўтарытэтных беларускіх навукоўцаў да пастулатаў і прынцыпаў гісторыі ідэяў, цяжка казаць пра паспяховую іх адаптацыю на мясцовай глебе. Азначаныя ініцыятывы пры ўсй іх прывабнасці, якая базіруецца на метадалагічнай вытанчанасці і інтэлектуальных рэсурсах, пакуль што не вызначаюць сітуацыю ў беларускай акадэмічнай навуцы, стан і перспектывы якой паранейшаму вызначаюцца парадыгмай транзіту. Хутчэй і зараз гісторыя ідэяў застаецца выклікам для беларускай інтэлектуальнай прасторы, патрабуючы рэвізіі стану напрацовак з гісторыі думкі, увагі да кантэксту і лінгвістычнай кампетэнцыі.

Літаратура 1. Лавджой, А. Великая цепь бытия. – М., 2001.

2. Skinner, Q. Meaning and understanding in the history of ideas // Visions of Politics. Volume 1: Regarding Method. – Cambridge University Press, 2002. – P. 57–89.

3. Гийому, Ж. Лингвистическая история концептуальных словоупотреблений, проверенная на опыте лингвистических событий // История понятий, история дискурса, история менталитета. – М., 2010. – С. 85–111.

4. Фуко, М. Археология знания. – СПб., 2004.

5. Казакевіч, А. Канцэпцыі (ідэі) беларускай нацыі ў перыяд незалежнасці // Палітычныя сфера. – 2010. – № 14. – С. 21–40.

ОППОЗИЦИЯ РАЗУМА И ВЕРЫ В БЕЛОРУССКОЙ ФИЛОСОФСКОЙ МЫСЛИ РАННЕГО ВОЗРОЖДЕНИЯ С.Г. Савина В исследованиях, посвященных реконструкции истории философской и общественнополитической мысли Беларуси, нет определенного единства в выборе научной стратегии:

каждый исследователь относительно свободен в определении исследовательских технологий.

Однако, на наш взгляд, выявление национальной специфики философской мысли Беларуси через проекцию историко-культурной периодизации дает исследователю возможность не ограничиваться локальной территорией культуры, а комплексно подойти к изучению национальных особенностей через призму общеевропейского культурного наследия.

Возрождение – культурно-исторический период, являющий собой своеобразное завершение средневековой христианской культуры и, в то же время, ее оппонирование. Это время резкого падения доверия к католической церкви, время очевидного кризиса доминантной религиозной культуры. На смену церковному авторитету, теоцентризму, креационизму, символизму приходит авторитет античности в виде разнообразных «изящных» искусств, словесности и философии. Причин смены приоритетов было великое множество: это и разрыв между миром земным и миром небесным, и концепция «двойной истины», оправдывающей конфликт между знанием и верой.

Одной из главных черт эпохи Возрождения явилось становление национальной белорусской культуры. Однако культурное развитие Беларуси в этот период проходило в условиях борьбы между православием, католицизмом и пришедшим в ходе реформации из Европы протестантизмом. Огромный вклад в развитие книжности, образования, белорусского языка в этот период внесли Ф. Скорина, С. Будный, В. Тяпинский, Н. Гусовский, Л. Сапега, К. Лыщинский.

У истоков этих реформационно-просветительских процессов стояла величественная фигура Франциска Скорины. Как и Мартин Лютер в Германии, переведший Библию на немецкий язык, Франциск Скорина впервые осуществил перевод Библии на белорусский язык с целью просвещения широких слоев населения. Великий гуманист был первым, кто понял, каким путем белорусский народ должен войти в семью европейских народов, не утрачивая своей самобытности. В своих произведениях Скорина делает попытку пересмотра ортодоксально-христианской трактовки проблемы человеческого существования. Для Ф. Скорины высшее благо человека – благо земное, интеллектуально насыщенное, приносящее общественную пользу на земле. По мнению Скорины, знание и разум находятся в самом человеке, его личном отношении к Богу. Поэтому Скорина ориентирует своего соотечественника на просвещение, считая, что «без мудрости и без добрых обычаев не есть мощно почстиве житии людем посполите на земли» [1, с. 22].

Pages:     | 1 |   ...   | 132 | 133 || 135 | 136 |   ...   | 155 |



© 2011 www.dissers.ru - «Бесплатная электронная библиотека»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.