WWW.DISSERS.RU

БЕСПЛАТНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА

   Добро пожаловать!

Pages:     | 1 |   ...   | 50 | 51 || 53 | 54 |   ...   | 193 |

Для восточнославянских народов характерно осознание необходимости гармонизации этих двух нормативных систем, но при этом, признавая важность права, они не могли смириться с его формально-обезличенным характером. Отсюда – знаковая для отечественной философской мысли дилемма «правды-истины», называвшейся еще «правдой-необходимостью», и «правды-справедливости», решаемая, как правило, в пользу последней.

Наконец, самоценностью является сама восточнославянская цивилизация, определившая возможность существования современных восточнославянских народов и являющаяся гарантом их суверенного положения в будущем. Поэтому сохранение и приумножение ее традиционных ценностей и приоритетов – условие цивилизационной идентичности и самого существования восточных славян как этносоциальных общностей.

РЕГИОНАЛЬНЫЙ АСПЕКТ СОЦИОКУЛЬТУРНОГО ТРАНСГРАНИЧЬЯ Д.Г. Емченко В последнее время широко распространено понимание социокультурного трансграничья как пространства с сообществами и группами, которые уже вовлечены в приграничное сотрудничество, действующие в рамках административных границ государства, примыкающих к его внешним границам. С пространственной точки зрения такое сотрудничество предполагает некий ареал взаимодействия и может рассматриваться как зона, полюс, иметь форму социокультурного образования, которое может быть охарактеризовано как трансграничный регион. В региональном измерении у трансграничных регионов, помимо внутренних социальных, культурных, экономических политических связей, характерны четыре типа внешних связей: между приграничными и центральными регионами, транзитные – проходящие через приграничные регионы связи между центральными регионами, между самими приграничными регионами и трансграничные связи самих приграничных регионов.

Мы определяем трансграничный регион (от лат. trans (trans-border) – простирающийся через пространство, или cross (cross-border) – скрещенный, гибридизированный) как потенциальный регион, разделенный суверенитетом соседствующих государств, обладающий комплексом национальных, региональных, зональных элементов с собственными характеристиками, отражающий их историко-культурное своеобразие, взаимодействующий между сопредельными приграничными регионами для сохранения, управления и развития своего «жизненного» пространства, форматируемый государственной административно-территориальной границей. При этом следует учитывать, что термин «потенциальность» образован от латинского potential – скрытый, не проявляющийся, но готовый обнаружиться при определенных условиях.

Роль наций-государств, столь сильная в двадцатом веке, постепенно отходит на второй план. Важнейшей особенностью глобализации является то, что она, проникая в социальные структуры, превращает их в носителей новых смыслов – меняет социальное сознание и социокультурные ориентации населения. Характер включенности регионов в глобальные потоки создает в них особую социально-пространственную атмосферу. В наибольшей степени это относится к трансграничным регионам, поскольку они становятся «промежуточной зоной, проводящей социальной средой, сопричастной как внутреннему, так и внешнему пространству» [1, c. 24].

Для этого рассмотрим современные процессы культурного взаимодействия и их влияние на трансграничный регион. Трансграничный регион по своей сути следует признать сложноструктурным феноменом, так как он испытывает влияние глобализации, интеграции, регионализма.

Для обозначения глобального и локального взаимовлияния и взаимозависимости будет правомерно использовать объединяющую категорию, например, понятие З. Баумана «локалити» или Р. Робертсона «глокализация». Локалити можно определить как сообщество, которое обитает на особой территории, местности, объединенное особыми социальными связями [2, p. 60]. Глокализацией называется повсеместно распространенный вариант глобализации, проявляемый в способности основных мировых тенденций перевоплотиться в региональные формы, в силу того, что глобальные и локальные тенденции «в конечном счете, взаимно дополняются и взаимопроникают друг в друга» [3, p. 224].

Глокализация является проявлением регионализации и интеграции социокультурного пространства взаимодействующих культурных пространств в рамках трансграничного региона.

Составляющие трансграничного пространства находятся между собой в тесной связи, различном сочетании и соотношении. Их совокупность определяет общую характеристику трансграничных регионов, их параметры и свойства.

Строение и форма трансграничного региона определяется его следующими характерными чертами:

– имеет небольшую площадь и существует на внешних границах социокультурной системы государства;

– подвержен осваиванию граничащих социокультурных систем государств;

– обусловлен географическим единством территории;

– может иметь значимые запасы жизненно важных природных ресурсов, но их использование практически полностью определяется различными социокультурными системами, участвующими в жизнедеятельности региона;

– экономика крайне зависима от граничащих государств, претендующих на контроль трансграничного региона. При определенных условиях изолированности может становиться самодостаточным;

– зависит от внешних факторов и ситуации, которая определяет особенности поведения трансграничного региона – конкретных условий освоения региона;

– участвует в переработке инородного населения и освоения территорий различными социокультурными системами государства;

– сохраняет специфику многоэтнического населения (языковую, религиозную), аккумулирует ее, но может и ассимилироваться: все зависит от сочетания конкретных условий. Население носит, как правило, неоднородный характер. В зависимости от конкретной исторической ситуации могут иметь место самые различные варианты и комбинации социокультурной структуры на селения;

– имеет общность исторических судеб, в которой представлены различные религии и языки при отсутствии явного доминанта. Набор представленных религий и языков во многом определяется внешними факторами;

– порождает определенный вид идентификации населения – маргинальный, в смысле нахождения на границе двух социокультурных систем;

– обладает способностью генерировать и реализовывать устойчивые оригинальные экономические, политические и социокультурные стандарты и формы для своего ареала распространения.

Таким образом, в рамках социокультурной регионализации трансграничья происходит взаимоналожение (взаимопроникновение) территориальных суверенитетов соседних государств и появление между ними разного рода буферных социокультурных образований, находящихся в двойной зависимости. Доминирование трансграничных социокультурных взаимоотношений над внутренними активизирует соответствующие взаимодействия с соседями, вплоть до формирования с ними новых, «симбиотических» региональных общностей.

Литература 1. Симонян, Р.Х. От национально-государственных объединений к региональным // Вопросы философии. – 2005. – № 3. – С. 20–2. Bauman, Z. Globalization: The human consequences. – New York, 1998.

3. Robertson R. Globalization: Social Theory and global culture. – London, 1992.

ГІСТАРЫЧНЫ ВОПЫТ МІЖКУЛЬТУРНАЙ КАМУНІКАЦЫІ Ў БЕЛАРУСІ Ў КАНТЭКСЦЕ РАЗВІЦЦЯ КУЛЬТУРНАГА ЎЗАЕМАДЗЕЯННЯ Ў БУДУЧЫНІ А.А. Суша Сння ніякая краіна не можа існаваць і паспяхова развіваць уласную культуру ізалявана ад іншага свету. Больш таго, менавіта ва ўзаемадзеянні розных уплываў нараджаецца адметнасць той ці іншай культуры. У гэтым праяўляецца залежнасць культурагенезу на пэўнай тэрыторыі ад геаграфічнага, этнічнага, канфесійнага і іншых фактараў.

Сучасныя даследчыкі адзначаюць неабходнасць культурнага ўзаемадзеяння паміж рознымі рэгінамі свету пры ўмове захавання ідэнтычнасці і самабытнасці кожнай культуры. Такая сітуацыя стала магчымай толькі ў ХХ ст., калі была нарэшце аспрэчана думка пра супрацьлегласць і немагчымасць раўнапраўнага ўзаемадзеяння паміж рознымі культурамі. Да таго дачыненні паміж такімі рэгінамі, як, напрыклад, Еўропа і Азія, Еўропа і Афрыка, мелі нераўнапраўны характар, суправаджаліся дыскрымінацыяй і асіміляцыяй, што дазваляла многім даследчыкам (як М.Я. Данілеўскі і О. Шпенглер) рабіць высновы пра немагчымасць дыялогу між культурамі. Гэтыя даследчыкі не памыляліся ў сваім аналізе, у чым іх часта вінавацілі пазнейшыя аўтары. Яны апісвалі наяўны стан.

У пераважнай большасці рэгінаў свету ўзаемадзеянне паміж культурамі або не праходзіла наогул (самаізаляцыя, адмаўленне іншай культуры як некультуры ці антыкультуры), або праходзіла ў нераўнапраўных формах (падначаленне іншай культуры або яе каланізацыя;

самаўніжэнне ўласнай культуры перад іншай) [1, с. 126–127]. Часам адбывалася знешняе, непаглыбленае назіранне за іншай культурай, якое не дазваляла зразумець яе ўнутранай сутнасці [1, с. 128]. Толькі ў ХХ ст. на тэарэтычным узроўні былі абгрунтаваныя прынцыпы дыялогу культур.

Аднак калі да ХХ ст. раўнапраўны і паўнацэнны дыялог паміж буйнымі культурнымі рэгінамі быў мала магчымым, то на стыку вялікіх культур, на іх памежжы творчае ўзаемадзеянне паміж імі мела месца з самага даўняга часу. Беларусь (разам з Украінай) якраз была месцам сустрэчы і сутыкнення заходнееўрапейскага культурнага рэгіна і Расіі, памежжам уплываў заходняга і ўсходняга хрысціянства. У сваім гістарычным развіцці беларуская культура ўзбагачалася ўплывамі культур многіх народаў – рускіх, палякаў, украінцаў, літоўцаў, латышоў, немцаў, шведаў, яўрэяў, татар і інш. Геапалітычнае становішча нашай краіны спрыяла фарміраванню адметнай, вельмі багатай і шматграннай культуры, у якой розныя па сваім паходжанні элементы зліліся ў непадзельнае адзінства.

У Беларусі ўзаемадзеянне заходніх і ўсходніх фактараў на практычным узроўні праходзіла на раўнапраўных умовах з самага ранняга часу, што дазволіла сфарміраваць багаты пласт самабытнай культурнай спадчыны. Дыялог меў месца і на рэцэптыўным узроўні (успрыняцце і разуменне каштоўнасцей і помнікаў іншай культуры). У гісторыі айчыннай культуры атрымалі ўвасабленне разнастайныя тыпы міжкультурнай камунікацыі: дыфузія (узаемапранікненне), інтэграцыя (узаемадапаўненне), асіміляцыя (прыпадабненне), экспансія (навязванне) і інш. Аднак менавіта дыялог стаў адным з найбольш характэрных для культуры Беларусі тыпам міжкультурнай камунікацыі. Дыялог як міжсуб‘ектная форма зносін патрабуе дачыненняў на ўмовах партнрства, раўнапраўя, паўнацэннасці, унікальнасці кожнага суб‘екта. Для паўнацэннага дыялогу неабходна паразуменне, суперажыванне, эмпатыя, адным словам, н патрабуе стаўлення да партнра не як да чужога, а як да іншага, ці нават сябра.

Так, на беларускіх землях склаліся спрыяльныя ўмовы для развіцця раўнапраўнага дыялогу паміж заходнім (лацінскім, каталіцкім) і ўсходнім (праваслаўным, візантыйска-расійскім) светамі. Як на Захадзе, так і на Усходзе такі дыялог не быў у поўнай меры магчымым да ХІХ– ХХ стст. Прадстаўнікі Заходняй Еўропы з недаверам ставіліся да магчымасці супрацоўніцтва з «варварскімі», «азіяцкімі» і «нявернымі» плямнамі крайняга ўсходу Еўропы. Жыхары Масковіі (Расіі) з такім жа недаверам ставіліся да ўсяго, што ішло з Захаду. Найбольшае супрацьстаянне захоўвалася да ХХ ст. у сферы рэлігіі. У Беларусі ж, дзе па суседству пражывалі носьбіты і заходняй, і ўсходняй культур, сітуацыя канфрантацыі была абсалютна неканструктыўнай. Менавіта гістарычнай неабходнасцю знаходзіць агульную мову з прадстаўнікамі розных народаў і веравызнанняў тлумачыцца талерантнасць і цярпімасць беларусаў [6, с. 453].

Прычым, узаемадзеянне рознавектарных традыцый у беларускай культуры ад часоў старажытнасці і да сучаснасці мела настолькі інтэнсіўны характар, што, на нашу думку, немагчыма (прынамсі, некарэктна) нават вылучаць перыяды дамінавання тых ці іншых культурных уплываў у культурным развіцці Беларусі.

Пасля ўтварэння незалежнай Рэспублікі Беларусь многія беларускія і замежныя аналітыкі і палітыкі пачалі заклікаць Беларусь схіліцца да аднаго шляху развіцця – заходняга або ўсходняга. Адны бачылі будучыню нашай краіны звязанай са шляхам Заходняй Еўропай ці ЗША. Іншыя называлі перспектыўным для Беларусі выключна ўсходні вектар развіцця. Тым не менш, сння ўс ў большай ступені прыходзіць усведамленне неабходнасці паўнацэннага супрацоўніцтва з усімі нашымі суседзямі і аддаленымі краінамі з розных частак свету. Важнасць рознабаковых дачыненняў Беларусі з усходнімі і заходнімі краінамі шматразова падкрэсліваў Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь. У сваім гадавым пасланні да беларускага народу і Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 25 красавіка 2007 г.А.Р. Лукашэнка адзначыў: «Сння становіцца відавочным, што захаваць незалежнасць і ўстойлівае развіцц краіны можна толькі праводзячы дынамічную рознабаковую знешнюю палітыку» [4, с. 2]. І далей: «Мы заўжды заяўлялі пра тое, што Беларусь праводзіць шматвектарную знешнюю палітыку. Па-іншаму і быць не можа, паколькі мы – адкрытая краіна, якая знаходзіцца ў цэнтры Еўропы. І не можам хаця б з прычыны геаграфічных і гістарычных асаблівасцей сябраваць з аднымі і быць закрытымі ад іншых» [4, с. 2]. Падобнай думкі сння прытрымліваюцца многія філосафы, культуролагі, палітолагі, мастацтвазнаўцы [2, с. 29; 3, с. 118] [5, с. 44–45].

У дадзенай сітуацыі культурная спадчына Беларусі і багаты гістарычны вопыт міжкультурнага ўзаемадзеяння могуць быць прыкладам творчага ўзаемадзеяння многіх традыцый рознага паходжання, балансавання айчыннай культуры на памежжы буйных культурных макрарэгінаў пры захаванні ўласнага аблічча. Гістарычнае сведчанне такога ўзаемадзеяння можа служыць абвяржэннем як арыентацыі выключна на ўсходнія традыцыі культуратворчасці, якая часта мела месца ў часы Расійскай імперыі і Савецкага Саюза, так і радыкальна супрацьлеглай пазіцыі многіх сучаснікаў, арыентаванай на каштоўнасці выключна заходняга свету.

Культурная спадчына Беларусі дае нам вопыт не сляпога пераймання традыцый іншых культур, а творчага іх пераасэнсавання, узаемадзеяння, выбару і прыняцця найбольш характэрных і адпаведных уласнаму шляху развіцця. З іншага боку, своеасаблівая культурная спадчына Беларусі здольная паказаць не толькі адметнасць і непаўторнасць айчыннай культуры, але і яе сувязь з культурамі іншых народаў.

Літаратура 1. Каган, М.С. Проблема «Восток – Запад» в культурологии: взаимодействие художественных культур / М.С. Каган, Е.Г. Хилтухина. – М., 1994.

2. Коктыш, К. Белоруссия в европейском контексте // Между Востоком и Западом: Украина и Белоруссия на европейском пространстве. – М., 2003. – С. 29–50.

3. Конан, У. Беларусь на мяжы цывілізацый // ARCHE. Пачатак. – 2005. – № 2. – С. 216–218.

4. Лукашенко, А.Г. Уверенный оптимизм: послание Президента Республики Беларусь А.Г. Лукашенко белорусскому народу и Национальному собранию Республики Беларусь: «Независимая Беларусь – наш достойный и надежный дом» // СБ – Беларусь сегодня. – 2007. – 25 апреля. – С. 1–6.

Pages:     | 1 |   ...   | 50 | 51 || 53 | 54 |   ...   | 193 |



© 2011 www.dissers.ru - «Бесплатная электронная библиотека»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.