WWW.DISSERS.RU

БЕСПЛАТНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА

   Добро пожаловать!

Pages:     | 1 |   ...   | 38 | 39 || 41 | 42 |   ...   | 193 |

Осмыслить и рационализовать философские параметры национального бытия (мышление, культуру, менталитет, характер, верования, мифологию) – задача непростая и, в то же время, актуальная. Современная история постсоветских стран показывает, что при наложении западных исследовательских схем на славянский этнокультурный материал мировоззренческого сцепления не происходит. Более того, западный концепт искажается, трансформируется, превращается в нечто далекое от исходной позитивной модели. Философское осмысление национальных аспектов цивилизационного развития Беларуси должно синтезировать западный и восточный факторы влияния (позитивного и негативного) на белорусскую реальность. Задача состоит в том, чтобы в контексте философского дискурса осмыслить национальную социокультурную матрицу, которая определяла и определяет параметры цивилизационного вектора развития белорусского социума. Эта матрица имела в разные исторический период развития Беларуси различную форму: религиозную (конфессиональный фактор) и светскую (идеология).

Философская мысль Беларуси формировались в рамках консенсусного типа культуры, который был основан на двойном культурном коде (западного и восточного) и обладал гибким механизмом социокультурной и психологической адаптации. Жизнедеятельность белорусского этноса в условиях двойственности культурных влияний и неопределенности цивилизационного выбора мировоззренчески оформлялась в концепт общественного согласия («згоды»). При этом согласие трактовалось в культурном дискурсе как самоценность, как табуированный символ, который не может быть разрушен. Основными признаками этого типа культуры являются неприятие конфликтов и противоречий, стремление к стабильности, неприятие радикализма и открытой оппозиции. Как правило, консенсусный тип культуры связан с консервацией традиционных устоев общества, знакомых и понятных всем, а также с недоверием к новациям, разрушающим привычную «общественную ткань».

Разделение белорусов на две основные конфессии (православие и католицизм) определило впоследствии не только национально-культурные приоритеты, но также социальногрупповую (сословную) дифференциацию и региональную субкультурную специфику, и осложнило механизм их самоидентификации (через принадлежность к русским или полякам).

Начавшийся еще в Речи Посполитой, развивается процесс культурно-коммуникативного дистанцирования между белорусской национальной элитой (интеллигенция, общественные и духовные деятели, шляхта) и основной частью народа.

История Беларуси – это история разрыва социальных миров: социальной элиты (представленной шляхтой или русским дворянством) и народной массой (по преимуществу сельским населением, обустроившим свою антропологическую нишу в виде семьи, локального места жительства и не претендующего на социальную активность). Их существование в разных культурных контекстах часто оборачивалось взаимным непониманием и мешало налаживанию коммуникаций.

Таким образом, философское осмысление проблемы идентичности включает в себя непременное обращение к исторической памяти народа, его традиционным представлениям о собственной культуре, ее истокам.

Необходим философский анализ влияния европейского фактора на социокультурную динамику Беларуси. Белорусы много столетий развивались в европейской среде как один из очень своеобразных и относительно небольших народов. Идеи либеральной философии вошли в ткань белорусской антропологии. Беларусь испытала реформацию и латинизацию. Города белорусского региона были преобразованы по европейскому образцу, и городское население широко пользовалось Магдебургским и иными видами европейского городского права. Многоконфессиональность была нормой с момента возникновения ВКЛ.

Белорусы научились мыслить себя в контексте большого целого, культура и традиция белорусов позволяет им находить свое место внутри большого политического и культурного организма, не растворяясь в нем. Белорусы не живут в гарантированной «вечности» и вынуждены жить в реальной интеграционной парадигме, выстраивая добрососедские отношения с окружающим миром. Белорусская традиция – это стремление объединиться на определенных условиях с сохранением своих прав, обязанностей и отличий. Мировоззренческая и философская культура белорусов – это, прежде всего, культура переговоров и взаимовыгодных интересов.

ТРАДЫЦЫЯ Ў НАЦЫЯНАЛЬНАЙ САЦЫЯКУЛЬТУРНАЙ ПРАСТОРЫ Ў ЭПОХУ ГЛАБАЛІЗАЦЫІ В.А. Максiмовiч Ва ўмовах фарміравання новай цывілізацыйнай парадыгмы асобую значнасць і важнасць набывае праблема захавання ментальнага, духоўнага свету сучаснага чалавека, яго каштоўнасных арыентацый, маральных якасцей, актыўнай светапогляднай пазіцыі, што ў вялікай ступені ўплывае на дынаміку сацыяльных і міжасобасных адносін у грамадстве. Надзннай і актуальнай у кантэксце выклікаў сучаснасці выступае задача распрацоўкі комплекса мер, скіраваных на ўмацаванне нацыянальнай бяспекі, на захаванне і развіцц традыцыйных духоўных каштоўнасцей, нацыянальнай ідэнтычнасці. Абсалютна зразумела, што фарміраванне ўнутраных духоўна-творчых інтэнцый і якасцей не адбываецца спантанна, хаатычна. Духоўна-маральны складнік мае на мэце наяўнасць пэўных генетычна (псіхалагічна) зададзеных параметраў, якія атрымліваюць сва развіцц, самаўдасканальваюцца, крышталізуюцца ў працэсе індывідуальнага і гістарычнага станаўлення, духоўнага росту, сацыяльнай камунікацыі. Іншымі словамі, алгарытм грамадскага развіцця неабходна разглядаць у цеснай сувязі з перадумовамі і фактарамі сацыяльнай эвалюцыі ва ўсй яе складанасці і варыятыўнасці, гістарычнай і грамадскасітуацыйнай абумоўленасці.

Надзвычай дзейсным сродкам у сістэме нацыянальнай бяспекі з‘яўляюцца нацыянальныя каштоўнасці, захавальнікам і рэнтраслятарам якіх па праву лічыцца нацыянальная культура і, у прыватнасці, літаратура. Не патрабуецца, думаецца, асобых доказаў таго, што перадусім у культуры і мастацтве па-свойму кандэнсуецца гістарычны і духоўны вопыт многіх пакаленняў, замацоўваюцца і транслююцца гістарычныя (сакральныя) архетыпы, міфалагемы, сімвалы, вобразы ці, па-іншаму, семантыка-аксіялагічныя структуры культурнай рэальнасці, у якіх утрымліваюцца сталыя, замацаваныя традыцыяй коды жыцця – і культурадзейнасці, дзякуючы чаму захоўваецца і ўзнаўляецца нацыянальная стратэгія жыццядзейнасці ўвогуле. Больш за тое, кожная асобна ўзятая традыцыя выступае ў ролі носьбіта канкрэтнага нацыяўтваральнага кода, так бы мовіць, канстытуяванага рэгістра агульнапрынятых сістэмаўтваральных каштоўнасцей, у адпаведнасці з якімі ажыццяўляецца духоўная сувязь паміж многімі пакаленнямі людзей.

Пэўная канфігурацыя каштоўнасцей культуры складае яе базіснае ядро, генатып, якім абумоўлены ўнутрысацыяльныя сувязі і міжасабовыя кантакты. У дачыненні перадусім да сфер мастацтва мае сэнс гаворка пра нацыянальны акцэнт, што «ўяўляе сабою гістарычна абумоўленую характэрнасць, <…> адметныя рысы мастацкага генія пэўнага народа, якія ўдзельнічаюць у фарміраванні стылю і працягваюць у далейшым істотна ўплываць на яго далейшае развіцц… Нацыянальны акцэнт можа быць арыенцірам і для эвалюцыі літаратуры, і для фарміравання нацыянальнага характару, і ў палітычна-ідэалагічнай сферы» [1, с. 257].

Ва ўмовах непазбежных цывілізацыйных трансфармацый існуе рэальная небяспека паслаблення, а то і відавочнай мутацыі камунікатыўных сувязей, разбалансавання механізмаў, якія забяспечваюць устойлівасць самой сацыяльнай сістэмы. Разам з гэтым назіраецца працэс дэвальвацыі актуальных нацыянальных і агульначалавечых каштоўнасцей, што ніякім чынам не спрыяе захаванню грамадствам свай ідэнтычнасці, стабілізацыі сацыяльных працэсаў. Вось чаму ўзнікае пільная патрэба звароту да гісторыка-культурнага вопыту традыцыйных грамадстваў, у якім скандэнсаваныя сэнсава-духоўныя, базісныя нормы, правілы, каштоўнаснасветапоглядныя ўніверсаліі. Л.Я. Землякоў у гэтай сувязі адзначае, што «пошук духоўных арыенціраў, якімі будзе кіравацца наша краіна ў XXI ст., мае на мэце яснае разуменне кожным індывідам у межах працэсу грамадскага быцця асобага месца і ролі духоўна-маральных традыцый як сістэмаўтваральных каштоўнасцей, дзякуючы якім развівалася Беларусь на працягу шматвекавой гісторыі» [2, с. 19]. Іншымі словамі, роля і значэнне традыцыі ў шырокім значэнні слова павінны разглядацца ў культурна-гістарычнай перспектыве з улікам здольнасці апошняй да трансляцыі духоўна-практычнага вопыту, які наўпрост звязаны з развіццм псіхікі, свядомасці, светаўспрымання чалавека як прадстаўніка пэўнага этнасу. І ў гэтым сэнсе ад традыцыі, ад духоўнага вопыту папярэднікаў залежыць працэс выпрацоўкі сэнсавай і жыццвай каштоўнасці грамадска-культурнага жыцця, фарміраванне ўнутранага свету чалавека.

Незаменнасць, архіважная запатрабаванасць мастацкай традыцыі ў станаўленні чалавека як асобы, як суб‘екта сацыякультурнага працэсу заключаецца ў забяспечанасці яго рэальнай прысутнасці ў шматлікіх культурных формах сучаснасці. Дзякуючы свай трансляцыйнай прыродзе (здольнасці перадаваць духоўны аспект жыццвага вопыту) традыцыя набывае якасць аднаго з найважнейшых інструментаў сэнсава-жыццвага спасціжэння свету, становіцца перадумовай паспяховай сацыялізацыі суб‘екта ў межах канкрэтнай нацыянальнай культуры. Варта нагадаць, што працэс сацыялізацыі непарыўна звязаны з засваеннем духоўных атрыбутаў папярэдніх пакаленняў і актуальнай сучаснасці. У працэсе сацыялізацыі чалавек авалодвае светам культуры, пры гэтым сацыяльнае атачэнне выступае толькі неабходнай умовай і прадпасылкай структуравання пэўнага культурнага кантынууму. У складаным і стракатым працэсе ўзаемаабумоўленых унутраных пераўтварэнняў традыцыю варта прызнаць ахоўнай уласцівасцю культуры і адным з найважнейшых складнікаў жыццядзейнасці грамадства. Не выклікае ніякага сумнення, што «ў падмурку любога сацыяльнага працэсу ляжыць каштоўнасная структура культурнай свядомасці» і што з улікам выклікаў тэхнагеннай цывілізацыі існаванне прасторы сацыяльнага ўзаемадзеяння магчыма толькі «дзякуючы духоўным і інтэлектуальным намаганням людзей» [3, с. 84]. Размова ідзе пра нязменную, звышзапатрабаваную важнасць псіхалагічных умоў (нават на ўзроўні побытавай свядомасці), якія дзейсна ўплываюць на пазітыўную працэсуальнасць жывога судакранання з акаляючым асяроддзем, актыўнае суразмоўе суб‘екта з прамацярынскім светам культуры, што дазваляе, у сваю чаргу, дасягнуць арганічнага яднання носьбіта нацыянальнай ментальнасці з усй стракатай нацыянальна-этнічнай прасторай.

Гэта лішні раз пацвярджае той факт, што чалавеку, каб стацца і лічыць сябе паўнапраўным і паўнацэнным носьбітам нацыянальнай ідэнтычнасці, патрэбна жыць у роднай стыхіі, адчуваць асалоду ад жывога з ім судакранання, быць дзейсна, а не фармальна далучаным да жывых праяў рэчаіснасці, традыцый, грамадскіх сувязей і адносін. Прычым гэтыя сувязі і адносіны павінны мець перманентны характар, што дазволіць ім назапашвацца, архівіравацца ў сацыякультурнай памяці носьбітаў нацыянальнага, актуалізавацца, узнаўляцца ў розных формах, відах, стратэгіях жыццядзейнасці. Толькі пры ўмове паўнавартаснага задзейнічання ўсіх наяўных механізмаў этнакультурнага кантэксту магчыма дасягненне паўнаты жыцця, спалучанага з гармоніяй побытава-паўсядзннага і ўзвышана-сакральнага, прыватнага і агульназначнага, нацыянальнага і ўніверсальнага.

Литература 1. Никитин, В.А. Национальная традиция в поэтическом стиле // Многообразие стилей советской литературы: Вопросы типологии. – М., 1978.

2. Земляков, Л.Е. Традиционные духовно-нравственные ценности – важнейшая составляющая идеологии белорусского государства // Духовно-нравственное воспитание на основе отечественных культурноисторических и религиозных традиций и ценностей: материалы Междунар. науч.-практ. конф., Жировичи, 27 мая 2010 г. – Минск, 2010.

3. Порус, В.Н. Интеллект как культурная ценность // Вестник Российского философского общества. – 2009. – № 1(49).

СТАНОВЛЕНИЕ И РАЗВИТИЕ НАЦИОНАЛЬНОГО САМОСОЗНАНИЯ БЕЛОРУСОВ А.Б. Богданович Республика Беларусь опирается на многовековую историю развития белорусской государственности [1]. В условиях нынешней глобализации одним из важных гарантов развития национального самосознания, а следовательно, и белорусского менталитета является государство. В нашей стране по объективным и субъективным причинам проблема формирования и развития национального самосознания приобрела особенно важное значение.

Во-первых, от подходов к вопросам этнического самосознания в значительной мере зависит отношение к образованию и развитию суверенного государства – Республики Беларусь.

Во-вторых, эта проблема связана с межгосударственными отношениями нашей страны с соседями.

Безусловно, данная проблематика оказывает достаточно большое влияние на внутриполитические процессы, происходящие в Республике Беларусь, на формирование общественного мнения по ряду наиболее актуальных вопросов.

Вполне понятно, что по этим причинам раскрытие темы имеет не только научное, но и политическое значение. И важно строго придерживаться научных подходов в исследовании данных проблем и репрезентативных исторических фактов.

Формирование белорусской идеи как систематизированного выражения национального самосознания имеет серьезные предпосылки. Становлению самосознания белорусов способствовала христианская религия. Как известно, на территории Беларуси язычество с конца X века постепенно замещалось христианством. Уже в XIII веке сюда начинает проникать и католицизм, влияние которого стало усиливаться после Кревской и Городейской уний.

Особая сложность в рассмотрении этих проблем связана с периодом Киевской Руси и феодальной раздробленности. Как считают многие историки, в том числе и современные, это время характеризуется формированием древнерусской, или восточнославянской, народности.

Существует и другая точка зрения, согласно которой уже тогда этническая дифференциация зашла так далеко, что говорить о формировании общей народности не приходится. На наш взгляд, явления этнокультурного синтеза в этом восточнославянском регионе в IX – начале XIII в. преобладали над процессами дифференциации и обособления, что позволяет нам использовать термин «древнерусская народность» в дальнейшем рассмотрении. Древнерусская, или восточнославянская, народность, по крайней мере в ее начальных формах, сложилась под влиянием этнообразующих процессов происходивших у восточнославянских народов в IX – XII вв. в результате разложения у них первобытнообщинного строя и образования раннефеодального государства. На основе развития производительных сил усиливается власть феодалов на местах, происходит распад Киевской Руси и возникновение самостоятельных княжеств. Одним из первых начало усиливаться и обособилось Полоцкое княжество, затем – Туровское и т.д.

Pages:     | 1 |   ...   | 38 | 39 || 41 | 42 |   ...   | 193 |



© 2011 www.dissers.ru - «Бесплатная электронная библиотека»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.