WWW.DISSERS.RU

БЕСПЛАТНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА

   Добро пожаловать!

Pages:     | 1 |   ...   | 159 | 160 || 162 | 163 |   ...   | 193 |

па-першае, з новаю сілаю актывізавалася дзейнасць прыхільнікаў секулярызацыі; з другога боку праявілася тэндэнцыя да збліжэння навуковага і рэлігійнага падыходаў да рэчаіснасці. У грамадскай свядомасці менавіта апошняя тэндэнцыя зрабілася дамінуючай і паступова афармляецца думка, што традыцыйны канфлікт паміж навукай і рэлігіяй павінен змяніцца пошукам узаемных пунктаў судакранання. І для гэтага існуюць пэўныя гістарычныя аналогіі, якія звязаны са спадчынай нобелеўскага лаўрэата па фізіцы ў вобласці фотаэлектрычнага эфекта А. Эйнштэйна (Einstein, Albert 1879–1955), які кіраваўся светапоглядным правілам, што «навука без рэлігіі кульгае, а рэлігія без навукі сляпая», і што «Мая рэлігія палягае ў пакорным падзіўленьні безканечнага Найвышэйшага Духу, які аб‘яўляецца ў найменьшых частачках, якія мы пазнам нашым слабым і крохкім розумам. Глыбокае ўзрушаючае перакананьне прысутнасьці бесканечна высокага розуму, які нам праяўляецца так тамна ў сусьвеце, становіць маю ідэю Бога» (цыт.: [4, с. 148]). Але ўжо на снняшні дзень можна сцвярджаць, што сімбіз навукі і рэлігіі сць хімера. Гэта звязана з тым, што, навука і рэлігія ўяўляюць сабой формы грамадскай свядомасці, ў цэлым скіраваныя на розныя (адпаведна, натуральную і звышнатуральную) рэальнасць, г.зн. навукі даследуюць па свай сутнасці «бачнае», ус тое, што даступна, у той самы час рэлігія займаецца распазнаваннем рэчаў «нябачных». Спроба фармулўкі сінкрэтычных светапоглядных палажэнняў паказала несумешчальнасць мовы навукі і рэлігіі.

Уніфікаваны малюнак свету, ва ўсялякім выпадку на дадзеным этапе, ўяўляецца нерэальным.

Спробы збліжэння навукі і рэлігійнай свядомасці прывялі да зразумення аб неабходнасці іх размяжавання. Крытэрый «фальсіфікуемасці» заключаецца ў тым, што навуковасць заключаецца ў здольнасці абвяргацца вопытам. Каб адказаць на пытанне аб тым, навуковая ці ненавуковая нейкая сістэма, то для гэтага неабходна паспрабаваць яе абвергнуць, і калі гэта патэнцыяльна магчыма, то дадзеная сістэма, безумоўна, навуковая. Тэорыя сама па сабе з‘яўляецца ісцінай, калі яна дапускае існаванне фальсіфікатараў у самой тэорыі. У адрозненні ад навуковых тэорый, ненавуковыя тэорыі, напрыклад, метафізіка і тэалогія, не абвяргаюцца. Ненавуковыя канцэпцыі па свай сутнасці не здольны абвяргацца якімі-небудзь фактамі, так як яны ў большасці з імі не маюць справы. Рэлігійныя палажэнні не могуць падмацоўвацца фактамі ці быць абвергнутымі. Яны супраціўляюцца любой аб‘ектыўна абавязковай форме рацыянальнага апраўдання, што змушае вернікаў прытрымлівацца сваіх перакананняў толькі як «сляпой веры».

Рэлігійная вера, ў адрозненні ад выказванняў навукі, не патрабуе доказнасці, праверкі і падмацавання праз суаднясенне з рэальнай сапраўднасцю. Згодна ап. Паўла: «вера – здзяйсненне чаканага і ўпэўненасць ў нябачным» [Яўр. 11:1]. Гэта значыць, што вера праяўляе сябе як «перадведанне» таго, што пакуль яшчэ не існуе, але будзе існаваць, дае ўпэўненасць у сучасным адносна рэалізацыі чаканай будучыні.

Асобную групу рэлігійных уяўленняў складаюць зклезіялагічныя. У праваслаўнай свядомасці гэта ўяўленні аб царкве і яе ролі ў жыцці чалавека. Асабліва яны выпукла вымалўваліся пад час г.зв. ніканаўскіх рэформ у маскоўскай дзяржаве ХVII ст. Чалавек, які фармаваўся даніканаўскай традыцыяй, пашыраў рэлігію на штодзннае жыцц, «пранізваючы» яе верай. І гэтаму спрыяла наяўнасць ў богаслужэбным тэксце вялікай колькасці слоў, якія мелі і царкоўнае, і штодзннае значэнне (напрыклад, слова «масла» азначала акрамя царкоўнага ялея, яшчэ і масла смятанковае, масляную фарбу і іншае; «царква» – акрамя храмавай будыніны азначала таксама супольнасць вернікаў, прыход, епархію). Менавіта гэтае і шмат што іншае спрыяла таму, што зямное жыцц чалавека ўбудоўвалася ў царкоўнае. Пры тым зберагаўся прыярытэт царкоўнага жыцця, на асновах якога павінна было пераўтварацца жыцц штодзннае. І, наадварот, ніканаўская традыцыя раздзяляла сферы штодзннасці і царквы, прытым вельмі дастаткова мэтаскіравана. Словы з двайным семантычным начыннем – штодзнным і царкоўным – замяняюцца на словы з вузка – царкоўным значэннем (ялей замест даніканаўскага масла; храм замест царквы і г.д.). Вышэйузгаданыя з‘явы знаходзяцца ў рэчышчы ўзнікнення пэўных тэндэнцый у тагачасным расійскім жыцці: роста рацыяналізма, і як вынік – спробы асэнсаваць гістарычную падзею, ў тым ліку і Святую гісторыю, з пазіцый рацыянальнага падыходу. Але, ў цэлым, дапасавальна да богаслужбаў вельмі сумніўна сцвярджаць, што рэформа Нікана арыентавала верніка на рацыяльнае асэнсаванне Святой гісторыі, яно ў выключнай большасці магло заставацца вельмі містычным. Сведчаннем гэтага з‘яўляецца той факт, што ніканаўскія новаўвядзенні не прыносілі ў склад фундаментальных праваслаўных культавых норм і правіл новых уяўленняў і не выдалялі існаваўшых: не было, напрыклад, адменена ўганараванне святой Троіцы, Багародзіцы, святых. Таксама не змяніліся і фундаментальныя ўяўленні аб Хрысце, аб адкупленні чалавека.

У цэлым, фактар канфліктнасці не з‘яўляецца спецыфічнай рысай якой-небудзь адной канфесіі. Канфліктагеннасць аб‘ектыўна ўласціва рэлігіі як каштоўнаснай сістэме. У падмацаванне дадзенага палажэння можна ўзгадаць праявы канфліктнасці ў межах сусветных рэлігій – іслама, розных галін хрысціянства, буддызма, звяртаючы ўвагу на тое, што ў выключнай большасці выпадкаў існуе не рэлігійная падаснова, а толькі рэлігійныя абрысы канфліктаў, г.зн.

рэлігійны фактар не з‘яўляецца першапрычынай і першавытокамі ўзнікнення і эскалацыі канфліктаў. Сапраўдная канфліктагеннасць рэлігійнага фактара рэалізуецца ва ўмовах аб‘ектыўна значнай каштоўнаснай супярэчнасці, а гэта магчыма ці ў асобных выпадках умяшальніцтва ў сферу рэлігійнага фундаменталізма, ці ў межах рэалізацыі якога-небудзь канфесіянальна – глабалістычнага праекта.

Суадносіны палітыкі і рэлігіі ў рамках «кансенсуснага» ўзаемадзеення шматмерныя. Яны могуць выяўляцца ў выглядзе ўзаемадзеяння ў іх сацыяльных функцыях, у працэсе рэгулявання паводзін вялікіх супольнасцей людзей пад час кіравання грамадствам. Часта рэлігійныя колы трансліруюць палітычныя рашэнні ўлады, але бывае і наадварот, калі такія рашэнні супярэчаць рэлігійным патрабаванням. Разам з тым, палітыка і рэлігія могуць ўзаемаўплываць адна на другую. Рэгулюючы грамадскае жыцц, палітыка адначасова ўздзейнічае і на рэлігію, абазначаючы межы яе функцыянавання, якія ўстаноўлены дзяржаўным законам, чым і рэгулюецца прававое становішча рэлігійных арганізацый, забяспечваюцца правы грамадзян на свабоду сумлення, ствараецца клімат узаемнай цярпімасці і павагі паміж канфесіянальнымі супольнасцямі. У сваю чаргу, развіцц палітычнага працэса прадвызначаецца не толькі суадносінамі палітычных сіл і характарам палітычнай структуры, але і тымі традыцыямі і ідэаламі, якія існуюць ў грамадстве.

А іх спецыфіка, ў сваю чаргу, шмат у чым абумоўлена дамінуючымі ў грамадстве рэлігійнымі традыцыямі. Ігнат Абдзіраловіч (Ігнат Канчэўскі, 1896–1923), беларускі паэт і публіцыст, у філасофскім эсэ «Адвечным шляхам. Дасьледзіны беларускага сьветапагляду» адзначаў, што нельга абсалютызаваць і перабольшваць ролю этнаканфесіянальнага фактара, так як у аснове рэлігійных і нацыянальных канфліктаў прысутнічаюць разнародныя прычыны У пэўным сэнсе рэлігійная прыналежнасць «надбудоўваецца» над этнічнай ідэнтычнасцю. Згодна І. Абдзіраловіча, калі на прыпачатку ХХст. наступіла эпоха этнічнай «мабілізацыі», нацыянальныя эліты пачалі шукаць легітымныя формы нацыянальнага адзінства. У Беларусі, дзе традыцыйнымі канфесіямі былі праваслаў‘е і каталіцызм, узнікае рух па іх «нацыяналізацыі», як форма абароны ад руска-праваслаўнай і польска-каталіцкай культурна-этнічнай асіміляцыі.

І. Абдзіраловіч адзначаў, што «мы шукалі па чужых дарогах і, незнайшоўшы, або здрадзілі бацькаўшчыну і ішлі да чужынцаў, або вагаліся паміж варожымі кірункамі… А з глыбіні вякоў пазірае на нас Скарына, такі ж вагаўшыйся, шукаючы, і, жадаючы нас, кажа: над зімнымі хвалямі Дзьвіны я быў візантыйцам – Юрым, а ў Кракаве, куды мяне пацягнула за эўрапейскаю ведай, – лацінікам Францішкам. А дапраўды, я ня быў ні Юрым, ні Францішкам, а быў вольным, незалежным духам, якога вы шукаеце, духам агульначалавечым толькі ў беларускай скуры.

Шукайце ж !» [1, c. 9]. Таксама як і ўнутрыканфесіянальны канфлікт паміж традыцыяналізмам і мадэрнізмам, рэлігійна-палітычны канфлікт з‘яўляецца супрацьстаяннем, якое спараджаецца сацыяльнымі, каштоўнасна-культурнымі ці іншымі супярэчнасцямі, і якія стартава ў большасці выпадкаў носяць свецкі характар. Уласна рэлігійная канфліктагеннасць існуе ва ўмовах сістэмна каштоўнаснай супярэчнасці і праяўляецца ці як гіпертрафіраваная мадэль самаабароны канфесіянальнага арэала, праз маштабную сацыяльна – палітычную рэлігійную экспансію (знешні вектар), ці як сцвярджэнне ў палітыцы элементаў рэлігійнага фундаменталізма (унутраны фактар). Уплывовыя прадстаўнікі супрацьстаячых бакоў далка незаўсды адчуваюць неабходнасць ва ўрэгуляванні і развязванні рэлігійных супярэчнасцей. І як вынік, узнікае сітуацыя, калі барацьба выходзіць за межы чыста тэалагічных спрэчак і адлюстроўвае рознае сацыяльнаэканамічнае становішча і палітычныя каштоўнасці ўсемагчымых пластоў грамадства.

Літаратура 1. Абдзіраловіч, І. Адвечным шляхам: Дасьледзіны беларускага сьветапагляду (Згукі мінуўшчыны). – Мінск, 1993.

2. Барт, К. Христианская община и гражданская община // Вопросы философии. – 2001. – № 11. – С. 144–166.

3. Вебер, М. Социология религии // Вебер М. Избранное. Образ общества. – М., 1994.

4. Гарошка, Л. Навука і рэлігія. – Roma, 1977.

5. Крэміс, Я. Заклік да паяднання. – Мінск, 2007.

6. Нікуліна, Ю. Сацыяльна-этычная праблематыка ў тэалогіі Паўля Тыліха // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (серыя гуманітарных навук). – 2003. – № 2. – С. 17–22.

4.3. ФИЛОСОФИЯ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО И ВОСПИТАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА: ИННОВАЦИОННЫЕ ПОДХОДЫ И ТРАДИЦИОННЫЕ ЦЕННОСТИ ФИЛОСОФСКИЕ ОСНОВАНИЯ СОВРЕМЕННОГО ОБРАЗОВАНИЯ В.И. Кудашов В настоящее время философские основания сущности образования, проблем создания, выбора и научного обоснования его методик, их аксиологической направленности становятся стратегически важными как для каждой семьи, так и для страны в целом, закладывая основы ее будущего выживания и конкурентной способности. На всех уровнях современного образования необходимо наличие гуманитарной компоненты. Суть ее не в усвоении готового знания, почерпнутого из гуманитарных наук, а в формировании особого миропонимания. Сопряжение гуманитарной компоненты с естественными дисциплинами заключается в понимании того, что и сами естественные науки – лишь элементы общечеловеческой культуры.

Философия – важнейший общеобразовательный предмет, и нигде в мире это не подвергается сомнению. Это то, что должен знать каждый культурный человек. Сами по себе философские знания учат людей не философии как таковой, а лишь тому, что понимали под философией другие люди. Таким путем человек философствовать не научится, но положительное знание о ней он получить может.

На проблему философии в современном образовании влияют изменения культурного пространства в современном обществе. Процессы глобализации и информатизации общества приводят не только к видимому изменению личностной коммуникации, но и к структурным изменениям во всей культуре. Это вновь заставляет ряд исследователей говорить о кризисе классической культуры, стержнем которой была прежде всего позитивная оценка научнотехнического прогресса. В центре этой культуры была классическая философская формула «Разум-Логика-Просвещение». Наука освобождалась от этического измерения, но при этом на нее же возлагались надежды по упорядочению мира.

Организационной формой культуры выступал университет. Эту функцию он выполняет и сегодня, оставаясь связующим звеном между классической и современной культурой, обеспечивая преемственность между ними. Разрушение этого стержня чревато потерей культурной памяти.

Традиционные культуры отличались относительной стабильностью. В каждой из них существовали адаптационные механизмы, которые позволяли индивиду достаточно безболезненно приспосабливаться к инновациям. Такого рода изменения, как правило, выходили за рамки индивидуальной жизни, поэтому для отдельного человека были незаметны. Каждая из культур вырабатывала «иммунитет» к инокультурным влияниям. Две культуры соотносились как два языковых образования, и диалог между ними разыгрывался в особом локализованном пространстве, в котором область смыслового пересечения была относительно мала, а область не пересекаемого огромна.

Информатизация общества резко изменяет описанную ситуацию, разрушая как сами принципы, на которых строятся локальные культуры, так и механизмы взаимодействия между ними. На фоне резкого расширения возможности общения между культурами и их представителями меняются качественные характеристики этого общения. Интеграция увеличивается, но на базе не различия культур, а их сходства, которое всегда связано с нивелированием культур, что приводит к их смысловому обеднению. При всем внешнем разнообразии возникает пустыня массовой усредненности. Поэтому то, что часто называют «кризисом культуры», есть на самом деле ситуация резкого изменения коммуникационного пространства, в котором границы между культурами становятся все более зыбкими.

Соответственно, в общемировом общении начинает преобладать язык, который в наибольшей степени способен себя распространить в силу политических, научно-технических и других условий. Безусловно, это сопряжено с массой удобств, но диалог между культурами лишается тогда всякого смысла. Возникает опасность, что в новом коммуникационном пространстве возобладают стереотипы – общедоступные, наиболее простые компоненты культуры.

В этой ситуации наука также выступает в качестве мощнейшего интегративного фактора.

Благодаря новейшим средствам аудиовизуального воздействия значительно суживается область неодинакового в культурах, которые либо подчиняются некой искусственной суперкультуре (например, компьютерной культуре с фактически единым языком), либо технологически менее развитые культуры растворяются в более развитой. Разумеется, теперь понять любого человека в любой точке земли становится все проще, но на уровне совпадения или даже тождественности смыслов. К постижению новых смыслов это общение не приводит, ведь это общение со своим двойником в зеркале.

Но о «кризисе культуре» можно говорить и в другом смысле: с одной стороны, происходит резкое увеличение образований, претендующих на статус культурных, а с другой – их адаптация к старым системам ценностей протекает в более сжатые временные рамки. Наконец, под «кризисом культуры» можно понимать нарушение традиционного баланса между высокой и низовой культурами. «Низовая», массовая культура начинает доминировать, вытесняя «высокую».

Pages:     | 1 |   ...   | 159 | 160 || 162 | 163 |   ...   | 193 |



© 2011 www.dissers.ru - «Бесплатная электронная библиотека»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.